5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sayı sıfatı isimleşmiş durumdadır?
A) İkinci sınıf öğrencisi oldu bu yıl.
B) Yarışta üçüncü olan takımı tebrik ettik.
C) Dört kişilik bir takım kurduk.
D) Yarısını bitirdim ödevin.
Sevgili öğrenciler, bu soruda bizden sayı sıfatının isimleştiği cümleyi bulmamız isteniyor. Öncelikle "sayı sıfatı" ve "isimleşmiş sıfat" kavramlarını hatırlayalım:
- Sayı Sıfatı: Varlıkların sayısını, sırasını, oranını veya miktarını belirten sıfatlardır. (Örnek: iki elma, üçüncü kat, beşer kalem)
- İsimleşmiş Sıfat (Adlaşmış Sıfat): Normalde bir ismin önüne gelerek onu niteleyen veya belirten sıfatların, niteledikleri veya belirttikleri isim düşürüldüğünde, o ismin yerini alarak bir isim gibi kullanılması durumudur. Bu durumda sıfat, ismin aldığı ekleri (çoğul eki, hal ekleri vb.) alabilir. (Örnek: "Yaşlı insanlar" yerine "Yaşlılar", "Kırmızı araba" yerine "Kırmızıyı")
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) İkinci sınıf öğrencisi oldu bu yıl.
- Burada "ikinci" kelimesi, "sınıf" isminin önüne gelerek onun sırasını belirtmektedir. "İkinci sınıf" bir sıfat tamlamasıdır ve "ikinci" kelimesi açıkça bir sayı sıfatı görevindedir. İsimleşme söz konusu değildir.
- C) Dört kişilik bir takım kurduk.
- Burada "dört" kelimesi, "kişilik" kelimesinin önüne gelerek onun sayısını belirtmektedir. "Dört kişilik" ifadesi de "takım" ismini niteleyen bir sıfat öbeğidir. "Dört" kelimesi açıkça bir sayı sıfatı görevindedir. İsimleşme söz konusu değildir.
- D) Yarısını bitirdim ödevin.
- Burada "yarısı" kelimesi, "yarı" kökünden türemiş ve iyelik eki (-sı) almış bir isimdir. Yani zaten kendisi bir isimdir, sayı sıfatı olup da isimleşmiş değildir.
- B) Yarışta üçüncü olan takımı tebrik ettik.
- Bu cümlede "üçüncü" kelimesi bir sayı sıfatıdır (sıra sayı sıfatı). Normalde bir ismi nitelemesi gerekir. "Üçüncü olan" ifadesi, "üçüncü sırada bulunan kişi veya şeyi" anlatır. Cümlede "üçüncü olan" ifadesi, "takım" kelimesini nitelemektedir. Ancak "üçüncü olan" yapısı, kendi başına "üçüncü sırada bulunan varlık" anlamını taşıyan bir adlaşmış fiilimsi öbeğidir. Bu tür durumlarda, sayı sıfatı (üçüncü) bu adlaşmış yapının içinde yer alarak, ismin yerini tutan bir ifade oluşturur. Yani "üçüncü olan" ifadesi, "üçüncü sırada bulunan" anlamıyla bir isim gibi işlev görmekte ve "takım" kelimesi bu adlaşmış yapının açıklayıcısı konumunda bulunmaktadır. Bu nedenle, sayı sıfatı olan "üçüncü" bu yapının içinde isimleşmiş bir anlam kazanmıştır. Eğer cümle "Yarışta üçüncüyü tebrik ettik." şeklinde olsaydı, "üçüncü" kelimesi doğrudan isimleşmiş olurdu. Ancak "üçüncü olan" yapısı da, "üçüncü sırada bulunan varlık" anlamını taşıyarak isimleşme eğilimi gösterir ve bu durumda "takım" kelimesi bu isimleşmiş yapının bir açıklaması olarak değerlendirilir. Diğer seçeneklerdeki sıfatlar doğrudan bir ismi nitelediği için isimleşme durumu yoktur.
Cevap B seçeneğidir.
