4. "Güzel bir resim çizdi." cümlesindeki "çizdi" sözcüğünün kökü ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) İsim köküdür ve "-di" ekini almıştır
B) Fiil köküdür ve "-di" ekini almıştır
C) İsim köküdür ve çekim eki almamıştır
D) Fiil köküdür ve yapım eki almıştır
Sevgili öğrenciler, bu soruda bir kelimenin kökünü ve aldığı eki doğru bir şekilde analiz etmemiz isteniyor. Dil bilgisi kurallarını uygulayarak adım adım ilerleyelim:
- Adım 1: Kelimenin kökünü bulalım. "Güzel bir resim çizdi." cümlesindeki anahtar kelimemiz "çizdi" kelimesidir. Bir kelimenin kökünü bulmak için, kelimenin anlamlı en küçük parçasına ineriz ve bu parçanın kelimenin bütünüyle anlam ilişkisini koruduğundan emin oluruz. "Çizdi" kelimesinin kökü "çiz"dir.
- Adım 2: Kökün türünü belirleyelim. Bulduğumuz "çiz" kökünün isim mi yoksa fiil mi olduğunu anlamak için, sonuna "-mek / -mak" mastar ekini getirmeyi deneriz. Eğer anlamlı oluyorsa fiil köküdür, olmuyorsa isim köküdür. "Çizmek" dediğimizde anlamlı bir eylem ifade eder. Bu durumda "çiz" bir fiil köküdür.
- Adım 3: Kelimenin aldığı eki ve türünü inceleyelim. "Çizdi" kelimesinde "çiz" kökünden sonra "-di" eki gelmiştir. Bu "-di" eki, Türkçede "görülen geçmiş zaman" kip ekidir. Fiillere gelerek eylemin geçmişte yapıldığını belirtir.
- Adım 4: Ekin türünü belirleyelim (yapım eki mi, çekim eki mi?). Ekler, kelimenin anlamını veya türünü değiştiren "yapım ekleri" ve kelimenin anlamını değiştirmeyip sadece zaman, kişi, durum gibi özelliklerini belirten "çekim ekleri" olarak ikiye ayrılır. "-di" eki, "çizmek" eyleminin anlamını değiştirmez, sadece bu eylemin geçmiş zamanda yapıldığını bildirir. Dolayısıyla "-di" eki bir çekim ekidir.
- Adım 5: Seçenekleri değerlendirelim.
A) İsim köküdür ve "-di" ekini almıştır: Yanlış, çünkü "çiz" fiil köküdür.
B) Fiil köküdür ve "-di" ekini almıştır: Doğru, çünkü "çiz" fiil köküdür ve "-di" geçmiş zaman çekim ekidir.
C) İsim köküdür ve çekim eki almamıştır: Yanlış, çünkü "çiz" fiil köküdür ve çekim eki almıştır.
D) Fiil köküdür ve yapım eki almıştır: Yanlış, çünkü "çiz" fiil köküdür ancak "-di" yapım eki değil, çekim ekidir.
Bu analizler sonucunda doğru seçeneğin B olduğunu görüyoruz.
Cevap B seçeneğidir.
