8. "Boyacı dükkanın kapısını maviye boyadı." cümlesinde geçen "boya" sözcükleri için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) İkisi de isim köküdür
B) İkisi de fiil köküdür
C) Birincisi isim, ikincisi fiil köküdür
D) Birincisi fiil, ikincisi isim köküdür
Merhaba sevgili öğrenciler, bu soruda kelimelerin köklerini doğru bir şekilde belirlemeyi ve kök türlerini (isim kökü mü, fiil kökü mü) ayırt etmeyi öğreneceğiz. Bir kelimenin kökü, o kelimenin anlamlı en küçük parçasıdır ve kelimeyle anlam ilişkisini korur. Kökler ya bir varlığı, kavramı karşılayan isim köküdür ya da bir işi, oluşu, hareketi bildiren fiil köküdür.
- Öncelikle "Boyacı dükkanın kapısını maviye boyadı." cümlesindeki "boya" sözcüklerini tek tek inceleyelim.
- Cümledeki ilk "boya" sözcüğü, "Boyacı" kelimesinin içinde geçmektedir.
- "Boyacı" kelimesinin kökünü bulmak için eklerini çıkarırız. "-cı" eki, bir mesleği veya bir işi yapan kişiyi belirten bir ektir (örneğin, simit-çi, göz-cü). Bu ek genellikle isim köklerine gelir.
- "Boyacı" kelimesinin kökü "boya"dır. Buradaki "boya", bir maddeyi, yani renk veren malzemeyi ifade eder. "Boya" kelimesi, bir varlığın adı olduğu için bu bir isim köküdür. "Boyacı" da bu isim kökünden türemiş, boya işi yapan kişiyi anlatan bir isimdir.
- Cümledeki ikinci "boya" sözcüğü, "boyadı" kelimesinin içinde geçmektedir.
- "Boyadı" kelimesinin kökünü bulmak için eklerini çıkarırız. "-dı" eki, geçmiş zamanı belirten bir fiil çekim ekidir. Bu ek sadece fiil köklerine gelir.
- "Boyadı" kelimesinin kökü "boya"dır. Buradaki "boya", "boyamak" eylemini, yani bir şeyi renklendirme işini ifade eder. "Boyamak" bir iş, oluş, hareket bildirdiği için bu bir fiil köküdür.
- Şimdi bulduğumuz sonuçları seçeneklerle karşılaştıralım:
- Birinci "boya" (Boyacı kelimesindeki) isim köküdür.
- İkinci "boya" (boyadı kelimesindeki) fiil köküdür.
- Bu durum, C seçeneğinde verilen "Birincisi isim, ikincisi fiil köküdür" ifadesiyle birebir uyuşmaktadır.
Cevap C seçeneğidir.
