Bitkilerde su ve mineral taşınması ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Suyun taşınmasında kök basıncı etkilidir
B) Ksilem hücreleri canlıdır ve taşıma aktif olarak gerçekleşir
C) Terleme ile su kaybı suyun yükselmesinde etkilidir
D) Kohezyon ve adezyon kuvvetleri su taşınmasında rol oynar
Bitkilerde su ve mineral taşınması, bitkinin hayatta kalması için hayati öneme sahip karmaşık bir süreçtir. Bu süreçte birçok farklı mekanizma birlikte çalışır. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyerek hangi ifadenin yanlış olduğunu bulalım:
- A) Suyun taşınmasında kök basıncı etkilidir: Bu ifade doğrudur. Kök hücreleri, topraktan aktif olarak mineral iyonlarını alır. Bu durum, kök içinde su potansiyelini düşürür ve ozmozla suyun köke girmesine neden olur. Kök içinde biriken bu su, ksilemde yukarı doğru bir basınç oluşturur. Özellikle geceleri, terlemenin azaldığı zamanlarda, kök basıncı suyun ksilemde bir miktar yükselmesini sağlar ve hatta hidatodlardan su damlacıkları şeklinde dışarı atılmasına (gutasyon) neden olabilir.
- B) Ksilem hücreleri canlıdır ve taşıma aktif olarak gerçekleşir: Bu ifade yanlıştır. Ksilem (odun boruları), su ve mineralleri taşıyan ana dokudur. Ksilem dokusunu oluşturan trakeidler ve odun borusu elemanları, olgunlaştıklarında çekirdeklerini ve sitoplazmalarının çoğunu kaybederler, yani ölü hücrelerdir. Bu hücreler, içi boş borular şeklinde bir kanal oluşturur. Su ve minerallerin ksilem içinde taşınması, büyük ölçüde fiziksel kuvvetlerle (terleme çekimi, kohezyon, adezyon) gerçekleşen pasif bir süreçtir. Aktif taşıma, genellikle minerallerin kök hücreleri tarafından topraktan alınması aşamasında rol oynar, ancak ksilem içindeki uzun mesafeli taşıma aktif değildir.
- C) Terleme ile su kaybı suyun yükselmesinde etkilidir: Bu ifade doğrudur. Terleme, bitkinin yapraklarındaki stomalar aracılığıyla su buharı kaybetmesidir. Bu su kaybı, yapraklardaki su potansiyelini düşürür ve bir emme kuvveti (terleme çekimi) oluşturur. Bu çekim kuvveti, ksilemdeki su sütununu yukarı doğru çeker ve suyun bitkinin en üst noktalarına kadar yükselmesini sağlayan en önemli mekanizmadır.
- D) Kohezyon ve adezyon kuvvetleri su taşınmasında rol oynar: Bu ifade doğrudur. Kohezyon, su moleküllerinin birbirini çekme kuvvetidir (hidrojen bağları sayesinde). Adezyon ise su moleküllerinin ksilem borularının çeperlerine yapışma kuvvetidir. Bu iki kuvvet, terleme çekimiyle birlikte çalışarak, ksilem içinde kesintisiz bir su sütununun oluşmasını ve bu sütunun yerçekimine karşı yukarı doğru çekilmesini sağlar. Bu mekanizma, "kohezyon-gerilim teorisi" olarak bilinir.
Yukarıdaki açıklamalara göre, "Ksilem hücreleri canlıdır ve taşıma aktif olarak gerçekleşir" ifadesi yanlıştır.
Cevap B seçeneğidir.
