Merhaba sevgili öğrenciler!
Bitki yapraklarında gerçekleşen terleme olayı, bitkilerin yaşamı için hayati öneme sahip karmaşık bir süreçtir. Şimdi bu olayın özelliklerini adım adım inceleyelim:
- I. Bitki sıcaklığının düzenlenmesini sağlar: Bu ifade doğrudur. Terleme, bitki yüzeyinden suyun buharlaşmasıyla gerçekleşir. Buharlaşma, çevreden ısı alarak gerçekleşen bir olaydır (gizli buharlaşma ısısı). Tıpkı insanlarda terlemenin vücut sıcaklığını düşürmesi gibi, bitkilerde de terleme, özellikle sıcak havalarda yaprakların aşırı ısınmasını engelleyerek bitkinin serinlemesine ve sıcaklık dengesini korumasına yardımcı olur.
- II. Su ve mineral taşınmasına yardımcı olur: Bu ifade de doğrudur. Bitki yapraklarından su buharlaştıkça, ksilem borularında bir "çekme kuvveti" veya "gerilim" oluşur. Bu kuvvete terleme çekimi denir. Terleme çekimi, köklerden emilen suyun ve suda çözünmüş minerallerin bitkinin en üst kısımlarına kadar taşınmasını sağlayan ana mekanizmalardan biridir.
- III. Stomaların açılıp kapanmasını kontrol eder: Bu ifade, ilk bakışta biraz kafa karıştırıcı gibi görünse de, dolaylı yoldan doğrudur. Stomalar, terleme hızını kontrol eden ana yapılardır. Ancak, terleme olayının kendisi (yani bitkinin su kaybetme hızı), bitkinin su dengesini etkiler. Eğer terleme çok hızlı olursa ve bitki yeterince su alamazsa, bitki su stresi yaşar. Bu su stresi, stomaların kapanmasını tetikleyerek daha fazla su kaybını önlemeye çalışır. Yani, terleme olayının şiddeti ve bitkinin su ihtiyacı, stomaların açılıp kapanma mekanizmalarını dolaylı yoldan "kontrol eder" veya "yönlendirir" diyebiliriz. Bitki, terleme yoluyla kaybettiği suyu dengelemek için stomalarını açıp kapatma kararı alır.
- IV. Fotosentez hızını doğrudan artırır: Bu ifade yanlıştır. Terleme, fotosentez için gerekli olan karbondioksitin (CO2) bitkiye girmesini sağlayan stomaların açık olmasının bir yan ürünüdür. Stomalar açıldığında hem CO2 içeri girer hem de su buharı dışarı çıkar. Terleme, doğrudan fotosentez hızını artıran bir olay değildir; aksine, aşırı terleme su kaybına yol açarak bitkinin su stresine girmesine ve stomalarını kapatmasına neden olabilir. Stomaların kapanması ise CO2 girişini engelleyerek fotosentez hızını düşürür. Dolayısıyla, terleme fotosentezin bir "bedeli" olarak görülebilir, doğrudan hızlandırıcısı değildir.
Bu durumda, I, II ve III numaralı ifadeler doğrudur.
Cevap C seçeneğidir.
