Bitki hücrelerinde turgor basıncı, hücrenin su almasıyla oluşan ve hücre zarı ile hücre çeperi arasında meydana gelen bir iç basınçtır. Bu basınç, bitki için hayati birçok fonksiyonda rol oynar. Şimdi ifadeleri tek tek inceleyelim:
- I. Hücrenin dik durmasını sağlar: Bu ifade doğrudur. Turgor basıncı, bitki hücrelerinin su alarak şişkinleşmesini ve hücre çeperine doğru itilmesini sağlar. Bu durum, özellikle otsu bitkilerde ve genç sürgünlerde hücrelere sertlik ve destek vererek bitkinin dik durmasına yardımcı olur. Turgor basıncı düştüğünde bitki solar.
- II. Stomaların açılıp kapanmasında etkilidir: Bu ifade doğrudur. Bitkilerin yapraklarında bulunan stoma adı verilen gözenekler, bekçi hücreleri tarafından çevrelenmiştir. Bekçi hücrelerinin turgor basıncındaki değişimler, stomaların açılıp kapanmasını kontrol eder. Turgor basıncı arttığında bekçi hücreleri şişer ve stoma açılırken, turgor basıncı düştüğünde bekçi hücreleri büzülür ve stoma kapanır. Bu durum, gaz alışverişi ve terleme için kritik öneme sahiptir.
- III. Su kaybı arttıkça artar: Bu ifade yanlıştır. Turgor basıncı, hücre içindeki su miktarıyla doğru orantılıdır. Hücre su kaybettikçe, içindeki su miktarı azalır ve dolayısıyla hücre çeperine uyguladığı basınç da azalır. Yani, su kaybı arttıkça turgor basıncı azalır, hatta çok fazla su kaybında plazmoliz (hücrenin büzülmesi) meydana gelir.
- IV. Ozmotik basınçla doğrudan ilişkilidir: Bu ifade doğrudur. Ozmotik basınç, bir çözeltinin su çekme kuvvetidir ve hücre içindeki çözünmüş madde yoğunluğu ile ilişkilidir. Bitki hücreleri, genellikle dış ortamdan daha yüksek ozmotik basınca sahip oldukları için su alma eğilimindedirler. Hücreye su girdikçe turgor basıncı artar. Turgor basıncı, ozmotik basıncın neden olduğu su girişini dengeleyen bir karşı basınçtır. Su potansiyeli ($ \Psi $) kavramında, ozmotik potansiyel ($ \Psi_s $) ve basınç potansiyeli (turgor basıncı, $ \Psi_p $) birbiriyle doğrudan ilişkilidir ($ \Psi = \Psi_s + \Psi_p $). Dolayısıyla, ozmotik basınçtaki değişimler turgor basıncını doğrudan etkiler.
Bu durumda, I, II ve IV numaralı ifadeler doğrudur.
Cevap B seçeneğidir.
