2. "Bu kitap, geçen yılın en çok satanıymış." cümlesindeki ek fiilin görevi nedir?
A) Basit zamanlı fiili birleşik zamanlı yapma
B) İsim soylu sözcüğe zaman anlamı kazandırma
C) İsim soylu sözcüğü yüklem yapma
D) Fiile olumsuzluk anlamı katma
Merhaba sevgili öğrenciler!
Ek fiil (diğer adıyla "ek eylem"), Türkçede çok önemli bir dil bilgisi konusudur. İki temel görevi vardır ve bu soruda ek fiilin hangi görevde kullanıldığını bulmamız isteniyor. Haydi, adım adım inceleyelim:
- Adım 1: Ek Fiil Nedir ve Görevleri Nelerdir?
- Ek fiil, Türkçede "idi", "imiş", "ise" ve "-dir" şeklinde karşımıza çıkan yardımcı bir fiildir. Bazen bu ekler kelimeye bitişik yazılırken ses düşmeleri veya değişmeleri yaşanabilir (örneğin, "kitaptı" yerine "kitap idi").
- Ek fiilin iki temel görevi vardır:
- İsim soylu sözcükleri (isimler, zamirler, sıfatlar, fiilimsiler) cümlenin yüklemi yapmak. (Örnek: "O, öğrenciydi." - öğrenci (isim) + idi)
- Basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı fiil yapmak. (Örnek: "Dün akşam okuyordu." - okuyor (şimdiki zaman) + idi)
- Adım 2: Cümleyi İnceleyelim: "Bu kitap, geçen yılın en çok satanıymış."
- Cümlenin yüklemini bulalım: Yüklem, cümlenin yargısını bildiren temel ögedir. Bu cümlede yüklem "geçen yılın en çok satanıymış" ifadesidir.
- Yüklemin yapısını inceleyelim: "satan" kelimesi, "satmak" fiilinden türemiş bir sıfat-fiildir (yani bir fiilimsidir). Fiilimsiler, isim soylu sözcük kabul edilirler. Dolayısıyla "geçen yılın en çok satanı" ifadesi, isim soylu bir sözcük grubudur.
- Ek fiili tespit edelim: "satanıymış" kelimesindeki "-ymış" eki, ek fiilin "imiş" (duyulan geçmiş zaman) çekimidir.
- Adım 3: Ek Fiilin Görevini Belirleyelim.
- Yüklemimiz olan "geçen yılın en çok satanı" ifadesi, isim soylu bir sözcük grubu olduğu için, buradaki "-ymış" ek fiili, bu isim soylu sözcük grubunu cümlenin yüklemi yapma görevini üstlenmiştir.
- Eğer yüklem bir fiil olsaydı (örneğin "okuyormuş" gibi), o zaman ek fiil basit zamanlı fiili birleşik zamanlı yapma görevinde olurdu. Ancak burada durum farklıdır.
- Adım 4: Seçenekleri Değerlendirelim.
- A) Basit zamanlı fiili birleşik zamanlı yapma: Bu görev, ek fiilin fiillere geldiği zamanki görevidir. Bizim cümlemizde yüklem fiil değil, isim soylu bir sözcük grubudur. Bu nedenle A seçeneği yanlıştır.
- B) İsim soylu sözcüğe zaman anlamı kazandırma: Ek fiil, isim soylu sözcüğe zaman anlamı (geçmiş zaman, şimdiki zaman vb.) kazandırır, evet. Ancak bu, ek fiilin asıl ve temel görevi olan "yüklem yapma" görevinin bir sonucudur. C seçeneği, ek fiilin bu durumdaki ana işlevini daha doğru ve kapsayıcı bir şekilde ifade eder.
- C) İsim soylu sözcüğü yüklem yapma: "geçen yılın en çok satanı" isim soylu bir sözcük grubudur ve "-ymış" ek fiili sayesinde bu ifade cümlenin yüklemi olmuştur. Bu, ek fiilin isim soylu sözcüklere geldiğindeki temel görevidir. Bu seçenek doğrudur.
- D) Fiile olumsuzluk anlamı katma: Ek fiilin böyle bir görevi yoktur. Olumsuzluk anlamı genellikle "-me, -ma" ekleriyle sağlanır. Bu seçenek kesinlikle yanlıştır.
Bu detaylı incelemeler sonucunda, ek fiilin "geçen yılın en çok satanı" isim soylu sözcük grubunu cümlenin yüklemi yaptığını açıkça görüyoruz.
Cevap C seçeneğidir.
