8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek fiil, isim soylu sözcüğü yüklem yapma göreviyle kullanılmamıştır?
A) Bu ev daha önce okulmuş.
B) Yarınki toplantı saat ikideymiş.
C) Çalışıyorsan başarırsın.
D) En sevdiğim renk mavidir.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, ek fiilin iki temel görevinden hangisinin kullanılmadığını bulmamız isteniyor. Ek fiilin iki ana görevi vardır:
- 1. İsim soylu sözcükleri (isim, sıfat, zamir, edat grupları vb.) yüklem yapmak: Bu durumda ek fiil, isim soylu bir sözcüğe gelerek onu cümlenin yüklemi yapar. Örnek: "O bir öğrenciydi." (öğrenci - isim + -ydi - ek fiil)
- 2. Basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı fiil yapmak: Bu durumda ek fiil, bir fiil çekimine gelerek ona "hikaye", "rivayet" veya "şart" anlamı katar. Örnek: "Dün geliyormuş." (geliyor - şimdiki zaman + -muş - ek fiilin rivayeti)
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Bu ev daha önce okulmuş.
- Burada yüklem "okulmuş" sözcüğüdür. "Okul" bir isimdir ve "-muş" ek fiili (ek fiilin rivayeti) bu ismi yüklem yapmıştır. Yani ek fiil, isim soylu sözcüğü yüklem yapma göreviyle kullanılmıştır.
- B) Yarınki toplantı saat ikideymiş.
- Burada yüklem "saat ikideymiş" sözcük grubudur. "Saat iki" bir isim grubudur ve "-de" hal ekini aldıktan sonra "-ymiş" ek fiili (ek fiilin rivayeti) bu isim grubunu yüklem yapmıştır. Yani ek fiil, isim soylu sözcüğü yüklem yapma göreviyle kullanılmıştır.
- C) Çalışıyorsan başarırsın.
- Bu cümlede iki yüklem vardır: "çalışıyorsan" ve "başarırsın". "Çalışıyorsan" sözcüğüne bakalım. "Çalışıyor" fiili şimdiki zamanla çekimlenmiştir. "-san" eki ise ek fiilin şartıdır. Burada ek fiil, "çalışıyor" fiiline gelerek onu birleşik zamanlı (şimdiki zamanın şartı) yapmıştır. Yani ek fiil, bir fiili birleşik zamanlı yapmak için kullanılmıştır, isim soylu bir sözcüğü yüklem yapma göreviyle değil. Bu, aradığımız seçenektir.
- D) En sevdiğim renk mavidir.
- Burada yüklem "mavidir" sözcüğüdür. "Mavi" bir sıfattır (isim soylu bir sözcüktür) ve "-dir" ek fiili (ek fiilin geniş zamanı) bu sıfatı yüklem yapmıştır. Yani ek fiil, isim soylu sözcüğü yüklem yapma göreviyle kullanılmıştır.
Gördüğümüz gibi, A, B ve D seçeneklerinde ek fiil, isim soylu sözcükleri yüklem yapma göreviyle kullanılmıştır. Ancak C seçeneğinde ek fiil, bir fiili birleşik zamanlı yapmak için kullanılmıştır.
Cevap C seçeneğidir.
