4. "Şu masayı odanın köşesine yerleştirelim." cümlesindeki "şu" sözcüğü ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Bir ismin yerini tuttuğu için zamirdir
B) Bir ismi belirttiği için sıfattır
C) Yer-yön bildirdiği için zarftır
D) İşaret etme görevi olmadığı için edattır
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, bir cümlede geçen "şu" sözcüğünün dil bilgisel görevini doğru bir şekilde belirlememiz isteniyor. Gelin, bu tür kelimeleri nasıl analiz edeceğimizi adım adım öğrenelim.
- Adım 1: Cümleyi ve İlgili Kelimeyi İnceleyelim.
Cümlemiz: "Şu masayı odanın köşesine yerleştirelim."
İnceleyeceğimiz kelime: "şu"
"Şu" kelimesi cümlede "masa" kelimesinin hemen önünde yer alıyor. Peki, "şu" kelimesi "masa" kelimesiyle nasıl bir ilişki kuruyor?
- Adım 2: Seçeneklerdeki Dil Bilgisel Kavramları Hatırlayalım.
- Zamir (Adıl): Bir ismin yerini tutan, onun yerine kullanılan kelimelerdir. (Örnek: O, bu, şunlar, ben, sen)
- Sıfat (Ön Ad): Bir ismi niteleyen (nasıl olduğunu bildiren) veya belirten (hangi, kaç, ne kadar olduğunu bildiren) kelimelerdir. İsmin önüne gelirler. (Örnek: güzel ev, büyük masa, şu çocuk)
- Zarf (Belirteç): Fiilleri, fiilimsileri, sıfatları veya kendi türünden kelimeleri durum, zaman, yer-yön, miktar, soru yönünden belirten kelimelerdir. (Örnek: hızlı koştu, yukarı çıktı, çok güzel)
- Edat (İlgeç): Tek başına anlamı olmayan, cümle içinde diğer kelimelerle anlam ilişkisi kuran kelimelerdir. (Örnek: ile, gibi, için, kadar)
- Adım 3: "Şu" Kelimesinin Görevini Belirleyelim.
"Şu" kelimesi, "masa" isminin önüne gelerek hangi masadan bahsedildiğini işaret yoluyla belirtiyor. Yani, "masa" ismini işaret ederek onu belirliyor. "Hangi masa?" diye sorduğumuzda "şu masa" cevabını alıyoruz. Bu durum, "şu" kelimesinin bir ismi belirtme görevi üstlendiğini gösterir.
- Adım 4: Seçenekleri Değerlendirelim.
- A) Bir ismin yerini tuttuğu için zamirdir: "Şu" kelimesi burada "masa" kelimesinin yerine geçmiyor, tam tersine "masa" kelimesiyle birlikte kullanılarak onu işaret ediyor. Eğer "Şunu odanın köşesine yerleştirelim." deseydik, o zaman zamir olurdu. Bu nedenle A seçeneği yanlıştır.
- B) Bir ismi belirttiği için sıfattır: "Şu" kelimesi, "masa" isminin önüne gelerek onu işaret yoluyla belirtiyor. Bu, işaret sıfatlarının temel görevidir. "Şu masa" ifadesinde "şu", "masa" ismini belirten bir işaret sıfatıdır. Bu nedenle B seçeneği doğrudur.
- C) Yer-yön bildirdiği için zarftır: "Şu" kelimesi bir eylemin (fiilin) yerini veya yönünü bildirmiyor, bir ismi belirtiyor. Yer-yön zarfları genellikle "içeri, dışarı, yukarı, aşağı" gibi kelimelerdir ve bir fiili etkilerler. Bu nedenle C seçeneği yanlıştır.
- D) İşaret etme görevi olmadığı için edattır: "Şu" kelimesinin açıkça bir işaret etme görevi vardır ("şu masa"). Ayrıca edatlar tek başına anlamı olmayan kelimelerdir. "Şu" kelimesi bu tanıma uymaz. Bu nedenle D seçeneği yanlıştır.
Yapılan analizler sonucunda, "şu" kelimesinin "masa" ismini işaret ederek belirttiği ve onun önüne geldiği için bir sıfat görevi üstlendiği açıkça görülmektedir.
Cevap B seçeneğidir.
