9. "O defter senin mi?" cümlesindeki "o" sözcüğü ile "O, dün okula gelmedi." cümlesindeki "o" sözcüğünün türleri nedir?
A) İkisi de işaret sıfatı
B) İkisi de işaret zamiri
C) İşaret sıfatı - Şahıs zamiri
D) İşaret sıfatı - İşaret zamiri
Merhaba sevgili öğrencilerim,
Bu soruda, "o" sözcüğünün farklı cümlelerdeki görevlerini, yani türlerini bulmamız isteniyor. Türkçede bir sözcüğün türü, cümle içindeki kullanımına göre değişebilir. Şimdi adım adım inceleyelim:
- Birinci Cümle: "O defter senin mi?"
- Bu cümlede "o" sözcüğü, "defter" isminden hemen önce gelmiştir.
- "Hangi defter?" diye sorduğumuzda "o defter" cevabını alırız.
- Bir ismi işaret ederek belirten ve onu niteleyen sözcüklere işaret sıfatı denir. Sıfatlar her zaman bir isimden önce gelir ve o ismi niteler veya belirtir.
- Dolayısıyla, birinci cümledeki "o" sözcüğü bir işaret sıfatıdır.
- İkinci Cümle: "O, dün okula gelmedi."
- Bu cümlede "o" sözcüğü tek başına kullanılmıştır ve bir ismin (bir kişinin) yerini tutmuştur.
- Yani, "Ahmet dün okula gelmedi." yerine "O, dün okula gelmedi." denilmiştir.
- İsimlerin yerini tutan sözcüklere zamir (adıl) denir.
- "O" sözcüğü, hem şahıs zamiri (bir kişiyi kastederek) hem de işaret zamiri (bir varlığı işaret ederek) olarak kullanılabilir. Ancak, burada bir kişiyi işaret ederek onun yerine geçtiği ve seçeneklerde bu ayrım yapıldığı için, bir varlığı (bu durumda bir kişiyi) işaret ederek onun yerini tuttuğu için işaret zamiri olarak kabul edilir. Virgülün kullanılması da "o" sözcüğünün bir isimden önce gelmediğini, tek başına bir zamir olarak kullanıldığını gösterir.
- Dolayısıyla, ikinci cümledeki "o" sözcüğü bir işaret zamiridir.
- Şimdi bulduğumuz türleri seçeneklerle karşılaştıralım:
- Birinci "o": İşaret sıfatı
- İkinci "o": İşaret zamiri
- Bu eşleşme, D seçeneğinde verilmiştir.
Cevap D seçeneğidir.
