Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "-leyin" ekiyle türemiş bir zaman zarfı vardır?
A) Sabahleyin erkenden yola çıktık.
B) Akşamüstü yağmur başladı.
C) Gece yarısı telefon çaldı.
D) Öğleden sonra buluşalım.
Sevgili öğrenciler, bu soruda bizden "-leyin" ekiyle türemiş bir zaman zarfı içeren cümleyi bulmamız isteniyor. Öncelikle "zaman zarfı" ve "-leyin" ekinin ne anlama geldiğini hatırlayalım:
- Zaman Zarfı: Bir eylemin ne zaman yapıldığını, gerçekleştiğini bildiren kelimelere veya kelime gruplarına denir. Fiile sorulan "Ne zaman?" sorusuna cevap verirler.
- "-leyin" Eki: Türkçede bazı zaman bildiren isimlere (genellikle günün bölümlerini belirten isimlere) eklenerek zaman zarfı türeten bir ektir. Örneğin: "sabah" ismine eklenince "sabahleyin" olur.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Sabahleyin erkenden yola çıktık.
- Bu cümlede "yola çıktık" fiiline "Ne zaman yola çıktık?" diye sorduğumuzda cevabı "Sabahleyin" kelimesidir.
- "Sabahleyin" kelimesi, "sabah" ismine "-leyin" ekinin eklenmesiyle türemiştir.
- Dolayısıyla "Sabahleyin" kelimesi, "-leyin" ekiyle türemiş bir zaman zarfıdır.
- B) Akşamüstü yağmur başladı.
- Bu cümlede "yağmur başladı" fiiline "Ne zaman yağmur başladı?" diye sorduğumuzda cevabı "Akşamüstü" kelimesidir.
- "Akşamüstü" kelimesi bir zaman zarfıdır ancak "-leyin" ekiyle değil, "akşam" ve "üstü" kelimelerinin birleşmesiyle oluşmuştur.
- C) Gece yarısı telefon çaldı.
- Bu cümlede "telefon çaldı" fiiline "Ne zaman telefon çaldı?" diye sorduğumuzda cevabı "Gece yarısı" kelime grubudur.
- "Gece yarısı" bir zaman zarfıdır ancak "-leyin" ekiyle değil, "gece" ve "yarısı" kelimelerinin birleşmesiyle oluşmuştur.
- D) Öğleden sonra buluşalım.
- Bu cümlede "buluşalım" fiiline "Ne zaman buluşalım?" diye sorduğumuzda cevabı "Öğleden sonra" kelime grubudur.
- "Öğleden sonra" bir zaman zarfıdır ancak "-leyin" ekiyle değil, "öğle" ismine "-den" ayrılma hal eki ve "sonra" edatının eklenmesiyle oluşmuştur.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, "-leyin" ekiyle türemiş bir zaman zarfının sadece A seçeneğinde ("Sabahleyin") bulunduğunu görüyoruz.
Cevap A seçeneğidir.
