6. "Bu soruyu çözmek için yeterince zamanımız var ise başlayalım." cümlesindeki ek fiilin görevi nedir?
A) İsim soylu sözcüğü yüklem yapma
B) Basit zamanlı fiili birleşik zamanlı yapma
C) Şart anlamı katma
D) Olasılık anlamı katma
Sevgili öğrenciler, ek fiiller (ek eylemler) Türkçenin önemli yapı taşlarından biridir. İsim soylu sözcükleri yüklem yapma veya basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı fiil yapma gibi temel görevleri vardır. Ancak ek fiilin bir de şart kipi bulunur ve bu kipin kendine özgü bir görevi vardır. Şimdi sorumuzdaki cümleyi adım adım inceleyelim:
- Öncelikle cümlemizi tekrar okuyalım: "Bu soruyu çözmek için yeterince zamanımız var ise başlayalım."
- Cümledeki ek fiil, "var" kelimesine eklenen "-ise" ekidir. "Var" kelimesi burada bir isim soylu sözcük gibi kullanılmıştır (mevcut olma anlamında).
- Ek fiilin "-ise" eki, ek fiilin şart kipidir. Bu kip, bir eylemin veya durumun gerçekleşmesini bir koşula bağlar.
- "Var ise" ifadesi, "eğer zamanımız varsa" anlamına gelir. Yani, "başlama" eylemi, "yeterince zamanın olması" şartına bağlanmıştır.
- Şimdi seçenekleri değerlendirelim:
- A) İsim soylu sözcüğü yüklem yapma: Ek fiilin geniş zaman, görülen geçmiş zaman veya duyulan geçmiş zaman kipleri (örneğin "öğrenci-dir", "güzel-di", "mutlu-ymuş") isim soylu sözcükleri yüklem yapar. Ancak "var ise" yapısında "var" kelimesi yüklem olmamış, bir şart cümlesinin yan yargısı içinde yer almıştır.
- B) Basit zamanlı fiili birleşik zamanlı yapma: Ek fiilin hikaye, rivayet veya şart kipleri basit zamanlı fiillere gelerek onları birleşik zamanlı yapar (örneğin "gel-iyor-du", "oku-muş-sa"). Ancak burada "var" bir fiil değil, isim soylu bir sözcüktür. Dolayısıyla bu görev söz konusu değildir.
- C) Şart anlamı katma: "Var ise" yapısındaki "-ise" eki, cümleye açıkça bir koşul, bir şart anlamı katmaktadır. "Zamanın olması" koşuluna bağlı olarak "başlama" eylemi gerçekleşecektir. Bu, ek fiilin şart kipinin temel görevidir.
- D) Olasılık anlamı katma: Ek fiilin şart kipi doğrudan olasılık anlamı katmaz. Olasılık genellikle "belki", "olabilir", "ihtimal" gibi kelimelerle veya farklı fiil çekimleriyle ifade edilir. Burada net bir şart ilişkisi vardır.
Bu durumda, "var ise" ifadesindeki ek fiil, cümleye bir şart anlamı katmıştır.
Cevap C seçeneğidir.
