2. "Koşar adımlarla merdivenleri çıkan çocuk, annesine seslendi."
Bu cümledeki sıfat-fiilin türü aşağıdakilerden hangisidir?
A) -en/-an eki almış ortaç
B) -esi/-ası eki almış ortaç
C) -mez/-maz eki almış ortaç
D) -dik/-dık eki almış ortaç
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bugünkü sorumuzda, cümledeki sıfat-fiili (ortaç) bulup türünü belirleyeceğiz. Sıfat-fiiller, fiillere gelerek onları sıfat yapan ve bir ismi niteleyen veya belirten eklerdir. Türkçede başlıca sıfat-fiil ekleri şunlardır: -an/-en, -ası/-esi, -maz/-mez, -ar/-er, -dık/-dik/-duk/-dük, -acak/-ecek, -mış/-miş/-muş/-müş.
Şimdi sorumuzdaki cümleyi adım adım inceleyelim:
"Koşar adımlarla merdivenleri çıkan çocuk, annesine seslendi."
- Öncelikle, cümlede bir ismi niteleyen fiilimsiyi bulmalıyız. Burada "çocuk" ismini niteleyen kelime "çıkan" kelimesidir. Hangi çocuk? "Merdivenleri çıkan çocuk."
- "Çıkan" kelimesi, "çıkmak" fiiline "-an" ekinin gelmesiyle oluşmuştur. Bu ek, "çıkmak" fiilini sıfat görevine sokarak "çocuk" ismini nitelemiştir. Bu nedenle "çıkan" bir sıfat-fiildir.
- Şimdi seçeneklerimize bakalım ve "çıkan" kelimesindeki eki hangi seçeneğin karşıladığını bulalım:
- A) -en/-an eki almış ortaç: "Çıkan" kelimesi, "çık-" fiil köküne "-an" ekinin gelmesiyle oluştuğu için bu seçenekle birebir uyuşmaktadır. Bu ek, sıfat-fiillerin en yaygın kullanılan eklerinden biridir.
- B) -esi/-ası eki almış ortaç: Bu ek, genellikle "gelesi, ölesi" gibi dilek, temenni veya olasılık anlamı katan sıfat-fiillerde kullanılır. Cümlemizde böyle bir ek yoktur.
- C) -mez/-maz eki almış ortaç: Bu ek, genellikle olumsuzluk ve genelleme anlamı katan sıfat-fiillerde kullanılır (örneğin: "bitmez tükenmez işler", "görünmez kaza"). Cümlemizde böyle bir ek yoktur.
- D) -dik/-dık eki almış ortaç: Bu ek, genellikle geçmiş zaman anlamı katan ve iyelik ekleriyle birlikte kullanılan sıfat-fiillerde bulunur (örneğin: "geldiğimiz yer", "yaptığı iş"). Cümlemizde böyle bir ek yoktur.
Görüldüğü gibi, "çıkan" kelimesindeki "-an" eki, A seçeneğinde belirtilen "-en/-an" sıfat-fiil ekine karşılık gelmektedir.
Cevap A seçeneğidir.
