5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sıfat-fiil, bir ismi niteleme görevinde kullanılmamıştır?
A) Tanıdık bir yüz görmek beni sevindirdi.
B) Okuyacak roman kalmadı.
C) Gelecek hafta buluşalım.
D) Bilinmez sebeplerle ortadan kayboldu.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Sıfat-fiiller, fiillere belirli ekler (-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş) getirilerek oluşturulan ve cümle içinde sıfat görevi üstlenen kelimelerdir. Yani, bir ismin önüne gelerek o ismi niteleme, belirtme veya açıklama görevi yaparlar. Şimdi, hangi cümlede sıfat-fiilin bir ismi niteleme görevinde kullanılmadığını bulmak için seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Tanıdık bir yüz görmek beni sevindirdi.
- Burada "tanıdık" kelimesi (tanı- fiil köküne "-dık" sıfat-fiil eki gelerek oluşmuştur) bir sıfat-fiildir.
- "Yüz" ismini nitelemektedir. (Nasıl bir yüz? Tanıdık bir yüz.)
- Dolayısıyla, sıfat-fiil bir ismi niteleme görevinde kullanılmıştır.
- B) Okuyacak roman kalmadı.
- Burada "okuyacak" kelimesi (oku- fiil köküne "-yacak" sıfat-fiil eki gelerek oluşmuştur) bir sıfat-fiildir.
- "Roman" ismini nitelemektedir. (Nasıl bir roman? Okuyacak roman.)
- Dolayısıyla, sıfat-fiil bir ismi niteleme görevinde kullanılmıştır.
- D) Bilinmez sebeplerle ortadan kayboldu.
- Burada "bilinmez" kelimesi (bilin- fiil köküne "-mez" sıfat-fiil eki gelerek oluşmuştur) bir sıfat-fiildir.
- "Sebepler" ismini nitelemektedir. (Nasıl sebepler? Bilinmez sebepler.)
- Dolayısıyla, sıfat-fiil bir ismi niteleme görevinde kullanılmıştır.
- C) Gelecek hafta buluşalım.
- Burada "gelecek" kelimesi (gel- fiil köküne "-ecek" sıfat-fiil eki gelerek oluşmuştur) yapı olarak bir sıfat-fiildir. Ancak, "gelecek hafta", "gelecek yıl", "gelecek ay" gibi kullanımlarda zamanla kalıplaşarak "sonraki, bir sonraki" anlamında bir zaman sıfatı haline gelmiştir.
- Diğer seçeneklerdeki sıfat-fiiller, niteledikleri isimle daha doğrudan bir eylem veya durum ilişkisi kurarken, "gelecek" kelimesi burada "hafta" isminin sadece zamanını belirten, fiil anlamından uzaklaşmış, kalıplaşmış bir sıfat görevi üstlenmiştir. Yani, fiilimsilik özelliğini büyük ölçüde yitirmiş, basit bir zaman sıfatı gibi davranmaktadır. Bu nedenle, diğer örneklerdeki gibi aktif bir sıfat-fiil işlevi görmez.
Bu incelemeler sonucunda, C seçeneğindeki "gelecek" kelimesinin, diğer seçeneklerdeki sıfat-fiiller gibi aktif bir fiilimsi göreviyle bir ismi nitelemediğini, daha çok kalıplaşmış bir zaman sıfatı olarak kullanıldığını görüyoruz.
Cevap C seçeneğidir.
