8. "Bu şarkı, dinleyen herkesi duygulandıran bir etkiye sahip."
Bu cümledeki sıfat-fiilin özellikleri için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
A) Fiilden türemiştir
B) Bir ismi nitelemiştir
C) Olumsuzluk eki almıştır
D) Zaman anlamı taşır
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, verilen cümledeki sıfat-fiilin özelliklerini inceleyerek hangisinin söylenemeyeceğini bulacağız. Haydi adım adım ilerleyelim:
- Öncelikle cümlemizi tekrar okuyalım: "Bu şarkı, dinleyen herkesi duygulandıran bir etkiye sahip."
- Cümledeki sıfat-fiilleri (ortaçları) bulalım. Sıfat-fiiller, fiil kök veya gövdelerine gelerek onları sıfat yapan ve bir ismi niteleyen eklerdir (-an/-en, -ası/-esi, -maz/-mez, -ar/-er/-ır/-ir/-ur/-ür, -dık/-dik/-duk/-dük, -acak/-ecek, -mış/-miş/-muş/-müş).
- Cümlede iki tane sıfat-fiil görüyoruz:
- "dinleyen" (dinle- fiil köküne -yen sıfat-fiil eki gelmiş)
- "duygulandıran" (duygulandır- fiil köküne -an sıfat-fiil eki gelmiş)
- Şimdi seçenekleri bu sıfat-fiillerin özellikleriyle karşılaştıralım:
- A) Fiilden türemiştir:
- "dinleyen" kelimesi "dinle-" fiilinden, "duygulandıran" kelimesi ise "duygulandır-" fiilinden türemiştir. Sıfat-fiillerin temel özelliği budur. Bu ifade söylenebilir.
- B) Bir ismi nitelemiştir:
- "dinleyen" kelimesi "herkesi" (isim soylu bir sözcük olan zamiri) nitelemiştir ("dinleyen herkes").
- "duygulandıran" kelimesi "bir etkiye" (isim) nitelemiştir ("duygulandıran bir etki").
- Sıfat-fiillerin görevi budur. Bu ifade de söylenebilir.
- C) Olumsuzluk eki almıştır:
- Cümledeki "dinleyen" ve "duygulandıran" kelimeleri olumsuzluk eki olan "-me / -ma" ekini almamıştır. Örneğin, "dinlemeyen" veya "duygulandırmayan" şeklinde olsaydı olumsuzluk eki almış olurdu. Bu ifade söylenemez.
- D) Zaman anlamı taşır:
- Sıfat-fiil ekleri aynı zamanda fiillerin zaman anlamını da taşır. "-en/-an" eki genellikle geniş zaman anlamı verir. "Dinleyen" derken, bu eylemi sürekli yapan veya genel olarak yapan birinden bahsedilir. "Duygulandıran" derken de genel bir etki, sürekli olan bir durum anlatılır. Bu ifade söylenebilir.
Bu durumda, sıfat-fiillerin özellikleri için söylenemeyecek olan seçenek C'dir.
Cevap C seçeneğidir.
