9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "-miş/-mış/-muş/-müş" eki almış bir sıfat-fiil (ortaç) vardır?
A) Dün geçmiş olsun demeye gitmiştik.
B) Yanmış ekmek kokusu mutfağa yayılmıştı.
C) Okula geç kalmış olabilir.
D) Bu konuyu daha önce konuşmuştuk.
Sevgili öğrenciler, bu soruda fiilimsilerin önemli bir türü olan sıfat-fiilleri (ortaçları) bulma becerimizi test edeceğiz. Özellikle '-miş/-mış/-muş/-müş' ekini almış kelimelerin cümledeki görevini iyi anlamamız gerekiyor. Bir kelimenin sıfat-fiil olabilmesi için fiil kökünden türeyip bir ismi nitelemesi veya adlaşmış sıfat-fiil olması gerekir. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Dün geçmiş olsun demeye gitmiştik.
- Burada "geçmiş" kelimesi, "geçmek" fiilinden türemiştir.
- Ancak "geçmiş olsun" bir kalıp ifadedir. "Geçmiş" kelimesi bu cümlede "olan biten, geride kalan" anlamında bir isim gibi kullanılmıştır. Herhangi bir ismi niteleme görevi yoktur. Bu nedenle sıfat-fiil değildir.
- B) Yanmış ekmek kokusu mutfağa yayılmıştı.
- Burada "yanmış" kelimesi, "yanmak" fiilinden türemiştir ve "-mış" ekini almıştır.
- "Yanmış" kelimesi, kendisinden sonra gelen "ekmek" ismini nitelemektedir. "Nasıl ekmek?" sorusuna "yanmış ekmek" cevabını verir.
- Fiil kökünden türeyip bir ismi nitelediği ve "-mış" sıfat-fiil ekini aldığı için bu cümlede bir sıfat-fiil (ortaç) bulunmaktadır.
- C) Okula geç kalmış olabilir.
- Burada "kalmış" kelimesi, "kalmak" fiilinden türemiştir ve "-mış" ekini almıştır.
- Ancak bu cümlede "kalmış" kelimesi, "olabilir" yardımcı fiiliyle birlikte cümlenin yüklemini oluşturmaktadır. "Duyulan geçmiş zaman" kipinde çekimlenmiş bir fiil görevindedir. Bir ismi nitelememektedir. Bu nedenle sıfat-fiil değildir.
- D) Bu konuyu daha önce konuşmuştuk.
- Burada "konuşmuştuk" kelimesi, "konuşmak" fiilinden türemiştir ve "-muş" ekini almıştır.
- Ancak bu kelime, şahıs eki (-tuk) alarak çekimlenmiş bir fiildir. Cümlenin yüklemidir ve bir ismi niteleme görevi yoktur. Bu nedenle sıfat-fiil değildir.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşıldığı gibi, "yanmış" kelimesi "ekmek" ismini niteleyerek sıfat-fiil görevi üstlenmiştir.
Cevap B seçeneğidir.
