Aktiflik serisinde hidrojenden sonra gelen bir metal ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Asitlerle tepkimeye girerek hidrojen gazı açığa çıkarır
B) Sadece yükseltgen özellik gösterir
C) Sulu çözeltilerde diğer metalleri yerinden çıkaramaz
D) Kendisinden daha az aktif metallerin tuz çözeltilerinde yer değiştirme tepkimesi verir
Aktiflik serisi (elektrokimyasal seri veya gerilim serisi), metallerin elektron verme eğilimlerini yani yükseltgenme potansiyellerini sıralayan bir seridir. Bu seride hidrojenin altında yer alan metaller, hidrojenden daha az aktiftirler. Bu metaller genellikle "yarı soy" veya "tam soy" metaller olarak adlandırılır ve kimyasal reaktiviteleri düşüktür. Şimdi seçenekleri adım adım inceleyelim:
- A) Asitlerle tepkimeye girerek hidrojen gazı açığa çıkarır: Aktiflik serisinde hidrojenden sonra gelen metaller (örneğin bakır ($Cu$), gümüş ($Ag$), altın ($Au$)) hidrojenden daha az aktif oldukları için, genellikle yükseltgen olmayan asitlerle (hidroklorik asit ($HCl$), seyreltik sülfürik asit ($H_2SO_4$) gibi) tepkimeye girerek hidrojen gazı ($H_2$) açığa çıkarmazlar. Bazıları yükseltgen asitlerle (derişik sülfürik asit veya nitrik asit gibi) tepkimeye girse bile, açığa çıkan gaz hidrojen değil, asidin indirgenme ürünleridir (örneğin $SO_2$, $NO_2$). Bu nedenle A seçeneği yanlıştır.
- B) Sadece yükseltgen özellik gösterir: Metaller, kimyasal tepkimelerde elektron verme eğilimindedirler, yani yükseltgenirler. Bir madde yükseltgenirken, başka bir maddeyi indirger. Dolayısıyla, metaller indirgen maddedir (redüktör). Yükseltgen özellik (oksidan) göstermezler. Bu nedenle B seçeneği yanlıştır.
- D) Kendisinden daha az aktif metallerin tuz çözeltilerinde yer değiştirme tepkimesi verir: Aktiflik serisine göre, daha aktif bir metal kendisinden daha az aktif bir metali tuz çözeltisinden yerinden çıkarabilir. Örneğin, hidrojenden sonra gelen bakır ($Cu$), gümüşten ($Ag$) daha aktif olduğu için gümüş nitrat ($AgNO_3$) çözeltisinden gümüşü yerinden çıkarabilir. Ancak, hidrojenden sonra gelen tüm metaller için bu durum geçerli değildir. Örneğin, altın ($Au$) aktiflik serisinin en sonunda yer alır ve kendisinden daha az aktif başka bir metal bulunmadığı için hiçbir metali tuz çözeltisinden yerinden çıkaramaz. Soru "hidrojenden sonra gelen bir metal" ifadesini kullandığı için, bu durum tüm hidrojenden sonra gelen metaller için geçerli olmalıdır. Altın için geçerli olmadığı için D seçeneği doğru değildir.
- C) Sulu çözeltilerde diğer metalleri yerinden çıkaramaz: Bu ifadeyi, "kendisinden daha aktif olan metalleri sulu çözeltilerde yerinden çıkaramaz" şeklinde yorumlamalıyız. Aktiflik serisinde hidrojenden sonra gelen bir metal, kendisinden daha aktif olan hiçbir metali (örneğin hidrojenden önce gelen çinko ($Zn$), demir ($Fe$) gibi metalleri veya kendisinden daha aktif olan diğer yarı soy metalleri) tuz çözeltisinden yerinden çıkaramaz. Bu, aktiflik serisinin temel prensiplerinden biridir ve hidrojenden sonra gelen tüm metaller için geçerlidir. Örneğin, bakır çinkoyu yerinden çıkaramaz, gümüş bakırı yerinden çıkaramaz, altın gümüşü yerinden çıkaramaz. Bu nedenle C seçeneği doğrudur.
Cevap C seçeneğidir.
