4. "Çocuk, annesinin sözlerini duyunca hemen ağlamaya başladı."
Bu cümledeki fiil için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Nesne aldığı için iş fiilidir
B) Bir oluş bildirdiği için oluş fiilidir
C) Bir durum bildirdiği için durum fiilidir
D) Geçişsiz olduğu için oluş fiilidir
Sevgili öğrenciler, bu soruda fiil türlerini doğru bir şekilde ayırt etmemiz isteniyor. Gelin, adım adım ilerleyerek doğru cevabı bulalım.
- Öncelikle, Türkçedeki fiil türlerini kısaca hatırlayalım:
- İş (Kılış) Fiilleri: Bir nesne üzerinde gerçekleşen, bir işi veya eylemi anlatan fiillerdir. "Neyi?" veya "Kimi?" sorularına cevap verebilirler. (Örnek: okumak, yazmak, taşımak)
- Durum Fiilleri: Öznenin içinde bulunduğu bir durumu veya hali anlatan fiillerdir. Bir nesneye ihtiyaç duymazlar, yani "Neyi?" veya "Kimi?" sorularına cevap veremezler. (Örnek: uyumak, gülmek, oturmak)
- Oluş Fiilleri: Öznenin zamanla geçirdiği değişimi, bir halden başka bir hale geçişini anlatan fiillerdir. Genellikle kendiliğinden gerçekleşen, irade dışı değişimleri ifade ederler. Bunlar da nesne almazlar. (Örnek: büyümek, sararmak, paslanmak)
- Şimdi sorudaki cümleye odaklanalım: "Çocuk, annesinin sözlerini duyunca hemen ağlamaya başladı."
- Cümledeki fiil "ağlamak" fiilidir. Bu fiilin türünü belirlemek için "Neyi ağlamak?" veya "Kimi ağlamak?" diye sorabilir miyiz? Hayır, soramayız. "Ağlamak" fiili bir nesne almaz. Bu nedenle iş (kılış) fiili olamaz.
- Peki, "ağlamak" fiili bir oluş (değişim) bildiriyor mu? Yani öznenin zamanla geçirdiği bir değişimi mi anlatıyor? Hayır. Ağlamak, anlık bir tepki veya içinde bulunulan bir durumu ifade eder, zamanla gerçekleşen bir büyüme, olgunlaşma veya renk değişimi gibi bir "oluş" değildir.
- "Ağlamak" fiili, öznenin (çocuğun) o anki ruh halini, içinde bulunduğu durumu anlatır. Çocuk ağlama durumundadır.
- Bu durumda, "ağlamak" fiili bir nesne almadığı ve öznenin bir durumunu ifade ettiği için durum fiilidir.
- Seçenekleri inceleyelim:
- A) Nesne aldığı için iş fiilidir: Yanlış. "Ağlamak" nesne almaz.
- B) Bir oluş bildirdiği için oluş fiilidir: Yanlış. "Ağlamak" bir oluş değil, bir durumdur.
- C) Bir durum bildirdiği için durum fiilidir: Doğru. "Ağlamak" öznenin içinde bulunduğu bir durumu anlatır.
- D) Geçişsiz olduğu için oluş fiilidir: Yanlış. "Ağlamak" geçişsizdir (nesne almaz) ancak oluş fiili değil, durum fiilidir. Geçişsiz olması tek başına oluş fiili olduğunu göstermez.
Cevap C seçeneğidir.
