6. "Usta marangoz, eski masayı özenle tamir etti."
Bu cümledeki fiille ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
A) İş (kılış) fiilidir
B) Nesne alabilir
C) Öznenin iradesi dışında gerçekleşir
D) Bir eylem bildirir
Sevgili öğrenciler, bu soruda bize verilen cümlenin fiilini inceleyerek, fiille ilgili yanlış bilgiyi bulmamız isteniyor. Haydi, adım adım inceleyelim:
- Öncelikle cümlemizdeki fiili bulalım: "Usta marangoz, eski masayı özenle tamir etti." Cümlemizin fiili "tamir etti"dir.
- Şimdi seçenekleri bu fiil üzerinden değerlendirelim:
- A) İş (kılış) fiilidir
- İş (kılış) fiilleri, öznenin bir nesne üzerinde gerçekleştirdiği, bir değişime neden olduğu fiillerdir. Bu fiiller "neyi?" veya "kimi?" sorularına cevap verir.
- "Usta marangoz neyi tamir etti?" diye sorduğumuzda "eski masayı" cevabını alırız. Fiilimiz bir nesne (eski masa) üzerinde gerçekleştiği için "tamir etmek" bir iş (kılış) fiilidir.
- Bu ifade doğrudur.
- B) Nesne alabilir
- Bir fiilin nesne alıp almadığını anlamak için fiilin başına "onu" kelimesini getirebiliriz. Eğer anlamlı oluyorsa, o fiil nesne alabilir.
- "Onu tamir etti." dediğimizde anlamlı bir ifade oluşur. Ayrıca cümlede "eski masayı" nesnesini zaten almıştır.
- Bu ifade doğrudur.
- C) Öznenin iradesi dışında gerçekleşir
- "Tamir etmek" eylemi, cümlemizdeki özne olan "usta marangoz" tarafından bilinçli, isteyerek ve planlı bir şekilde yapılan bir eylemdir. Marangoz, masayı tamir etmeye karar verir ve bu eylemi kendi iradesiyle gerçekleştirir.
- Öznenin iradesi dışında gerçekleşen fiiller genellikle "durum" veya "oluş" fiilleridir (örneğin, "büyümek", "paslanmak", "kızarmak" gibi fiillerde özne eylemi isteyerek yapmaz, eylem kendiliğinden veya doğal süreçlerle gerçekleşir).
- Bu nedenle, "tamir etmek" fiili öznenin iradesi dışında değil, iradesiyle gerçekleşir.
- Bu ifade yanlıştır.
- D) Bir eylem bildirir
- Fiillerin temel görevi bir eylem, durum veya oluş bildirmektir. "Tamir etmek" fiili de açıkça bir yapma, etme yani bir eylem bildirmektedir.
- Bu ifade doğrudur.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, "tamir etmek" fiiliyle ilgili yanlış olan ifadenin C seçeneğinde yer aldığını görüyoruz.
Cevap C seçeneğidir.
