Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "de/da" bağlacının yazımı ile ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?
A) O kitabı ben de okudum ve çok beğendim.
B) Sınava iyi hazırlandı da istediği puanı alamadı.
C) Bu konuda Ayşe'de bizimle aynı fikirde.
D) Yarın sinemaya gideceğiz, siz de gelin.
Sevgili öğrenciler, Türkçe'de "de/da" bağlacının ve "-de/-da" ekinin yazımı sıkça karıştırılan konulardan biridir. Bu soruyu çözmek için öncelikle bu iki farklı "de/da"nın temel özelliklerini hatırlayalım:
- Bağlaç olan "de/da": Cümlede "dahi", "bile", "ayrıca" anlamları katar. Her zaman ayrı yazılır ve asla "te/ta" şekline dönüşmez. Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı daralabilir ama genellikle bozulmaz.
- Ek olan "-de/-da" (Bulunma Hali Eki): Bir şeyin nerede bulunduğunu, hangi durumda olduğunu belirtir. Her zaman bitişik yazılır ve sert ünsüz benzeşmesine (fıstıkçı şahap kuralı) uyarak "-te/-ta" şekline dönüşebilir. Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulur veya cümle anlamsız hale gelir.
Şimdi seçenekleri bu kurallar ışığında inceleyelim:
- A) O kitabı ben de okudum ve çok beğendim.
- Buradaki "de", "ben de" yani "ben de dahil" anlamı katmaktadır. Cümleden çıkarıldığında ("O kitabı ben okudum ve çok beğendim.") anlam bozulmaz, sadece "dahi" anlamı kaybolur. Bu nedenle ayrı yazılması doğrudur.
- B) Sınava iyi hazırlandı da istediği puanı alamadı.
- Buradaki "da", iki cümleyi birbirine bağlayan bir bağlaçtır. "Hazırlandı ama yine de alamadı" gibi bir anlam taşır. Ayrı yazılması doğrudur.
- C) Bu konuda Ayşe'de bizimle aynı fikirde.
- Bu cümlede "Ayşe'de" ifadesindeki "de"nin "Ayşe de dahil", yani "Ayşe de aynı fikirde" anlamı taşıması beklenir. Bu durumda "de" bir bağlaçtır ve bağlaçlar özel isimlerden sonra gelse bile kesme işaretiyle ayrılmaz, her zaman ayrı yazılır. Doğru yazımı "Ayşe de" şeklinde olmalıdır. "Ayşe'de" şeklinde yazıldığında, "Ayşe'nin içinde/üzerinde" gibi anlamsız bir bulunma hali eki anlamı ortaya çıkar. Bu nedenle bu seçenekte bir yazım yanlışı yapılmıştır.
- D) Yarın sinemaya gideceğiz, siz de gelin.
- Buradaki "de", "siz de dahil", yani "siz de gelin" anlamı katmaktadır. Cümleden çıkarıldığında ("Yarın sinemaya gideceğiz, siz gelin.") anlam bozulmaz, sadece "dahi" anlamı kaybolur. Bu nedenle ayrı yazılması doğrudur.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşıldığı gibi, C seçeneğindeki "Ayşe'de" ifadesi yanlış yazılmıştır. Doğrusu "Ayşe de" olmalıdır.
Cevap C seçeneğidir.
