9. "Okumak" fiilinin "-t" ettirgenlik eki almış haliyle oluşturulmuş doğru cümle hangisidir?
A) Öğretmen öğrencilere kitap okuttu.
B) Çocuk sessizce hikaye okuyor.
C) Babam gazeteyi yüksek sesle okur.
D) Kütüphanede ders çalışıyorlar.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bugünkü sorumuz, fiillerin anlamlarını değiştiren ve onlara yeni bir boyut kazandıran önemli bir dil bilgisi konusuna, ettirgenlik eklerine odaklanıyor. Ettirgenlik ekleri, bir eylemi başkasına yaptırma veya bir eylemin başkası tarafından yapılmasını sağlama anlamı katar. Yani, eylemi yapan kişi doğrudan özne değil, eylemi yaptıran kişi öznedir.
Şimdi sorumuzdaki "okumak" fiiline ve "-t" ettirgenlik ekine bakalım:
- "Okumak" fiili, bir metni gözle takip ederek anlamak eylemini ifade eder. (Örnek: Ben kitap okuyorum.)
- "-t" ettirgenlik eki, bazı fiillere gelerek o eylemi başkasına yaptırma anlamı katar. "Okumak" fiiline "-t" eki geldiğinde, "okutmak" fiili oluşur. "Okutmak", birine okuma eylemini yaptırmak veya birine okumayı öğretmek anlamına gelir.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Öğretmen öğrencilere kitap okuttu.
- Bu cümlede fiil "okuttu"dur. "Okuttu" fiili, "okumak" fiiline "-t" ettirgenlik eki ve ardından geçmiş zaman eki "-tu" getirilerek oluşturulmuştur. Burada öğretmen, okuma eylemini kendisi yapmıyor, öğrencilere yaptırıyor. Yani öğretmen, öğrencilerin kitap okumasını sağlıyor. Bu cümle, "okumak" fiilinin "-t" ettirgenlik eki almış haliyle oluşturulmuş doğru bir cümledir.
- B) Çocuk sessizce hikaye okuyor.
- Bu cümlede fiil "okuyor"dur. "Okuyor" fiili, "okumak" fiilinin şimdiki zaman çekimidir. Burada çocuk, okuma eylemini kendisi yapıyor. Ettirgenlik eki almamıştır. Bu nedenle doğru cevap değildir.
- C) Babam gazeteyi yüksek sesle okur.
- Bu cümlede fiil "okur"dur. "Okur" fiili, "okumak" fiilinin geniş zaman çekimidir. Burada baba, okuma eylemini kendisi yapıyor. Ettirgenlik eki almamıştır. Bu nedenle doğru cevap değildir.
- D) Kütüphanede ders çalışıyorlar.
- Bu cümlede fiil "çalışıyorlar"dır. Bu fiil, "okumak" fiiliyle ilgili değildir. Tamamen farklı bir fiildir ve ettirgenlik eki alıp almadığı bu sorunun kapsamı dışındadır. Bu nedenle doğru cevap değildir.
Gördüğünüz gibi, A seçeneğindeki "okuttu" fiili, "okumak" fiilinin "-t" ettirgenlik eki almış halidir ve eylemi başkasına yaptırma anlamını taşır.
Cevap A seçeneğidir.
