1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde hem iyelik eki hem de hal eki almış bir sözcük vardır?
A) Kitaplarım rafın en üstündeydi.
B) Öğrenciler bahçede oynuyorlar.
C) Kalemini masanın üzerinde unutmuş.
D) Yarın sınavımız var.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, bir sözcüğün hem iyelik eki hem de hal eki alıp almadığını bulmamız isteniyor. Öncelikle bu iki ek türünü kısaca hatırlayalım:
- İyelik Ekleri (Sahiplik Ekleri): Bir varlığın kime veya neye ait olduğunu bildiren eklerdir. "Benim, senin, onun, bizim, sizin, onların" anlamlarını verirler. Örneğin: kalem-im (benim kalemim), ev-in (senin evin), kitap-ı (onun kitabı).
- Hal Ekleri (Durum Ekleri): İsimlerin cümlede diğer sözcüklerle olan ilişkisini belirten eklerdir. Başlıca hal ekleri şunlardır:
- Belirtme Hali (-i, -ı, -u, -ü): Neyi? Kimi? sorularına cevap verir. (kitab-ı oku)
- Yönelme Hali (-e, -a): Neye? Kime? Nereye? sorularına cevap verir. (okul-a git)
- Bulunma Hali (-de, -da, -te, -ta): Nerede? Kimde? sorularına cevap verir. (ev-de kal)
- Ayrılma Hali (-den, -dan, -ten, -tan): Nereden? Kimden? sorularına cevap verir. (iş-ten gel)
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Kitaplarım rafın en üstündeydi.
- "Kitaplarım": "Kitap" (kök) + "-larım" (1. çoğul iyelik eki). Hal eki almamıştır.
- "rafın": "Raf" (kök) + "-ın" (ilgi eki / tamlayan eki). İyelik eki veya hal eki değildir.
- "üstündeydi": "Üst" (kök) + "-ü" (3. tekil iyelik eki - onun üstü) + "-nde" (bulunma hal eki) + "-ydi" (ek fiil). Bu sözcükte hem iyelik eki (-ü) hem de hal eki (-nde) bulunmaktadır.
- B) Öğrenciler bahçede oynuyorlar.
- "Öğrenciler": "Öğrenci" (kök) + "-ler" (çoğul eki). İyelik eki veya hal eki almamıştır.
- "bahçede": "Bahçe" (kök) + "-de" (bulunma hal eki). İyelik eki almamıştır.
- C) Kalemini masanın üzerinde unutmuş.
- "Kalemini": "Kalem" (kök) + "-i" (3. tekil iyelik eki - onun kalemi) + "-n" (kaynaştırma harfi) + "-i" (belirtme hal eki). İşte aradığımız sözcük! Bu sözcükte hem iyelik eki (-i) hem de hal eki (-i) bir arada kullanılmıştır. (Neyi unutmuş? Onun kalemini.)
- "üzerinde": "Üzer" (kök) + "-i" (3. tekil iyelik eki - onun üzeri) + "-nde" (bulunma hal eki). Bu sözcükte de hem iyelik eki (-i) hem de hal eki (-nde) bulunmaktadır.
- D) Yarın sınavımız var.
- "sınavımız": "Sınav" (kök) + "-ımız" (1. çoğul iyelik eki - bizim sınavımız). Hal eki almamıştır.
C seçeneğindeki "kalemini" sözcüğü, "kalem" köküne önce 3. tekil iyelik eki "-i" (onun kalemi), ardından kaynaştırma harfi "-n" ve son olarak belirtme hal eki "-i" alarak hem iyelik hem de hal ekini bir arada bulundurmaktadır. Aynı şekilde "üzerinde" sözcüğü de bu kurala uymaktadır.
Cevap C seçeneğidir.
