Bir ailede akraba evliliği yapıldığında, resesif genlerle taşınan bir hastalığın ortaya çıkma olasılığı neden artar?
A) Yeni mutasyonların oluşması
B) Heterozigot bireylerin çoğalması
C) Homozigot resesif genotip taşıyan bireylerin artması
D) Dominant genlerin etkisinin azalması
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soru, genetik miras ve akraba evliliğinin genetik hastalıklar üzerindeki etkisini anlamamız için çok önemli bir konuya değiniyor. Adım adım inceleyelim:
- Genetik Hastalıkların Temeli: İnsanlarda birçok hastalık, genlerimizdeki hatalardan (mutasyonlardan) kaynaklanır. Resesif (çekinik) genlerle taşınan hastalıklar, hastalığa neden olan genin iki kopyası da bir bireyde bulunduğunda (yani birey homozigot resesif olduğunda) ortaya çıkar. Eğer bir bireyde bu genin sadece bir kopyası varsa, o kişi hastalığı taşıyıcıdır (heterozigot) ve genellikle kendisi hasta olmaz.
- Akraba Evliliği ve Gen Paylaşımı: Akraba evliliği, yakın kan bağı olan bireylerin evlenmesidir. Akrabalar, ortak atalardan geldikleri için genlerinin önemli bir kısmını paylaşırlar. Bu, özellikle nadir görülen resesif hastalık genleri için önemlidir.
- Risk Neden Artar?: Toplumda nadir bulunan bir resesif hastalık genini taşıyan bir birey düşünelim. Bu bireyin, kendisi gibi bu nadir geni taşıyan başka bir bireyle evlenme olasılığı düşüktür. Ancak, eğer bu birey bir akrabasıyla evlenirse, o akrabanın da aynı ortak atadan gelen bu nadir geni taşıma olasılığı, toplumdaki rastgele bir bireye göre çok daha yüksektir. Çünkü her ikisi de aynı gen havuzundan gelmektedir.
- Sonuç: Eğer hem anne hem de baba, aynı resesif hastalık geninin taşıyıcısıysa (heterozigot), çocuklarının bu geni her iki ebeveynden de alarak homozigot resesif olma ve hastalığı geliştirme olasılığı %25'tir. Akraba evliliklerinde, ebeveynlerin her ikisinin de aynı nadir resesif geni taşıyıcı olma ihtimali arttığı için, çocuklarının homozigot resesif genotipe sahip olma ve hastalığın ortaya çıkma olasılığı da önemli ölçüde artar.
Şimdi seçenekleri inceleyelim:
- A) Yeni mutasyonların oluşması: Akraba evliliği, genlerde yeni mutasyonların oluşumunu doğrudan artırmaz. Var olan resesif genlerin ortaya çıkma olasılığını artırır.
- B) Heterozigot bireylerin çoğalması: Akraba evliliği, toplumdaki heterozigot (taşıyıcı) birey sayısını doğrudan artırmaz. Ancak, taşıyıcı olan akrabaların bir araya gelme olasılığını artırır.
- C) Homozigot resesif genotip taşıyan bireylerin artması: İşte bu doğru! Akraba evliliklerinde, aynı resesif geni taşıyan iki ebeveynin bir araya gelme olasılığı arttığı için, çocuklarının her iki ebeveynden de bu geni alarak homozigot resesif olma ve hastalığı gösterme olasılığı artar. Bu da toplumda homozigot resesif genotipe sahip bireylerin sayısının artmasına neden olur.
- D) Dominant genlerin etkisinin azalması: Akraba evliliği, dominant genlerin etkisini azaltmaz. Sorun resesif genlerin ortaya çıkmasıyla ilgilidir.
Bu nedenle, akraba evliliği yapıldığında resesif genlerle taşınan bir hastalığın ortaya çıkma olasılığının artmasının temel nedeni, homozigot resesif genotip taşıyan bireylerin artmasıdır.
Cevap C seçeneğidir.
