5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil, emir kipiyle çekimlenmiştir?
A) Bu konuyu tekrar çalışmalısın.
B) Lütfen sessiz olun.
C) Keşke daha fazla vaktimiz olsa.
D) Yarın sinemaya gideceğiz.
Merhaba sevgili öğrenciler! Fiillerin kipleri konusu, Türkçenin temel taşlarından biridir. Bu soruda da fiillerin çekimleniş biçimlerinden biri olan emir kipini bulmamız isteniyor. Haydi, adım adım her seçeneği inceleyerek doğru cevabı birlikte bulalım.
- Fiil Kipleri Nedir? Fiillerin bir eylemi, bir oluşu veya bir durumu belirli bir zamana ve anlama bağlı olarak bildiren çekimli hallerine "kip" denir. Kipler, haber kipleri (zaman bildirir) ve dilek kipleri (dilek, şart, istek, gereklilik, emir bildirir) olmak üzere ikiye ayrılır. Bizim aradığımız "emir kipi", dilek kiplerinden biridir.
- Emir Kipi Nedir? Emir kipi, bir eylemin yapılmasını kesin bir şekilde veya rica yoluyla emretme, buyurma anlamı taşıyan kiptir. Bu kipin kendine özgü bir zaman anlamı yoktur. Genellikle ikinci tekil şahıs (sen) ve ikinci çoğul şahıs (siz) için kullanılır. İkinci tekil şahısta fiil kök veya gövdesi doğrudan kullanılır (gel, oku, yaz). İkinci çoğul şahısta ise fiil kök veya gövdesine "-ın, -in, -un, -ün" veya "-ınız, -iniz, -unuz, -ünüz" ekleri gelir (gelin, okuyun, yazınız).
- Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Bu konuyu tekrar çalışmalısın.
- Bu cümledeki fiil "çalışmalısın"dır.
- Fiil kökü "çalış-"tır. "-malı" eki, fiile "gereklilik" anlamı katmıştır. Bu, gereklilik kipidir.
- "Sen çalışmalısın" şeklinde çekimlenmiştir. Bu nedenle emir kipi değildir.
- B) Lütfen sessiz olun.
- Bu cümledeki fiil "olun"dur.
- Fiil kökü "ol-"dur. "-un" eki, fiile "siz" şahsına yönelik bir emir veya rica anlamı katmıştır.
- "Siz olun" şeklinde çekimlenmiştir ve bir eylemin yapılmasını (sessiz olmayı) emretme veya rica etme anlamı taşır. İşte aradığımız emir kipi budur!
- C) Keşke daha fazla vaktimiz olsa.
- Bu cümledeki fiil "olsa"dır.
- Fiil kökü "ol-"dur. "-sa" eki, fiile "dilek" veya "şart" anlamı katmıştır. Bu, dilek-şart kipidir.
- "Bizim vaktimiz olsa" şeklinde çekimlenmiştir. Bu nedenle emir kipi değildir.
- D) Yarın sinemaya gideceğiz.
- Bu cümledeki fiil "gideceğiz"dir.
- Fiil kökü "git-" (ünsüz yumuşamasıyla "gid-")tir. "-ecek" eki, fiile "gelecek zaman" anlamı katmıştır. Bu, gelecek zaman kipidir.
- "Biz gideceğiz" şeklinde çekimlenmiştir. Bu nedenle emir kipi değildir.
Gördüğünüz gibi, B seçeneğindeki "olun" fiili, bir eylemin yapılmasını buyurma veya rica etme anlamı taşıyan emir kipiyle çekimlenmiştir.
Cevap B seçeneğidir.
