Sevgili öğrenciler, bu tür sorularda kelimelerin kökenlerini ve ek aldıklarında uğradıkları değişimleri dikkatlice incelememiz gerekir. Şimdi "Kardeşim, yeni aldığım defteri kaybetmiş." cümlesindeki ses olayını adım adım bulalım:
- Öncelikle cümleyi dikkatlice okuyalım ve ses olayına uğramış olabilecek kelimeleri tespit edelim. Cümlede "kaybetmiş" kelimesi dikkatimizi çekiyor.
- "Kaybetmiş" kelimesinin kökenine inelim. Bu kelime, "kayıp" (bir şeyi yitirme durumu) isminden ve "etmek" (yardımcı fiil) fiilinin birleşmesiyle oluşmuştur. Yani, "kayıp + etmek" şeklinde bir araya gelmişlerdir.
- "Kayıp" kelimesinin sonundaki sert ünsüz olan "p" harfi, "etmek" fiiliyle birleşirken yumuşayarak "b" harfine dönüşmüştür. (kayıp + etmek → kayıbetmek → kaybetmek)
- Türkçede, bir kelimenin sonundaki sert ünsüzlerden (p, ç, t, k) biri, ünlüyle başlayan bir ek veya kelime aldığında yumuşayarak (b, c, d, ğ) değişmesine ünsüz yumuşaması (veya ünsüz değişimi) denir. Bizim örneğimizde de "p" sesinin "b" sesine dönüşmesi tam olarak bu kurala uymaktadır.
- Bu kelimede aynı zamanda "kayıp" kelimesindeki "ı" ünlüsünün düşmesiyle "ünlü düşmesi" olayı da görülmektedir. Ancak seçeneklerde bize sunulan ve kelimedeki en belirgin değişimlerden biri olan "p" → "b" dönüşümü, "ünsüz yumuşaması"dır. Soru bizden seçeneklerdeki olaylardan birini bulmamızı istediği için, bu belirgin değişimi işaretlemeliyiz.
Bu nedenle, "Kardeşim, yeni aldığım defteri kaybetmiş." cümlesinde görülen ses olayı ünsüz yumuşamasıdır.
Cevap D seçeneğidir.
