9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "koşul-sonuç" ilişkisi vardır?
A) Yemek yapmak için markete gitti.
B) Fazla yemek yediğinden midesi ağrıdı.
C) Düzenli çalışırsa istediği bölümü kazanır.
D) Yoğun kar yağışı nedeniyle okullar tatil edildi.
Sevgili öğrenciler,
Bu soruda, cümleler arasındaki anlam ilişkilerini doğru bir şekilde tespit etmemiz isteniyor. Özellikle "koşul-sonuç" ilişkisini arıyoruz. Peki, "koşul-sonuç" ilişkisi ne demektir?
- Koşul-sonuç ilişkisi, bir eylemin veya durumun gerçekleşmesinin, başka bir eylemin veya durumun gerçekleşmesine bağlı olması demektir. Yani, "eğer bu olursa, o da olur" şeklinde bir bağlantı vardır. Genellikle fiillere gelen "-sa / -se" (şart kipi) ekleri veya "şartıyla, takdirde" gibi ifadelerle kurulur. Bu tür cümlelerde, koşul gerçekleşmeden sonuç da gerçekleşmez.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Yemek yapmak için markete gitti. Burada "yemek yapmak" bir amaçtır. Markete gitmesinin amacı yemek yapmaktır. Bu bir amaç-sonuç ilişkisidir. "İçin" edatı bu ilişkiyi kurmuştur.
- B) Fazla yemek yediğinden midesi ağrıdı. "Fazla yemek yediği" bir nedendir. Midesinin ağrımasının nedeni fazla yemek yemesi. Bu bir neden-sonuç ilişkisidir. "-dığından / -diğinden" eki bu ilişkiyi kurmuştur.
- C) Düzenli çalışırsa istediği bölümü kazanır. İstediği bölümü kazanmasının şartı veya koşulu nedir? "Düzenli çalışmasıdır." Eğer düzenli çalışırsa (koşul), istediği bölümü kazanır (sonuç). İşte aradığımız koşul-sonuç ilişkisi tam da budur. "-sa / -se" eki bu ilişkiyi açıkça göstermektedir.
- D) Yoğun kar yağışı nedeniyle okullar tatil edildi. Okulların tatil edilmesinin sebebi, yani nedeni "yoğun kar yağışı"dır. Bu da bir neden-sonuç ilişkisidir. "Nedeniyle" kelimesi bu ilişkiyi kurmuştur.
Gördüğümüz gibi, sadece C seçeneğinde bir durumun (düzenli çalışma) gerçekleşmesi başka bir durumun (istediği bölümü kazanma) gerçekleşmesine bağlanmıştır. Yani bir şart (koşul) öne sürülmüştür.
Cevap C seçeneğidir.
