🎓 Redoks tepkimeleri ve yükseltgenme basamağı Test 1 - Ders Notu
Bu not, redoks (indirgenme-yükseltgenme) tepkimeleri, yükseltgenme basamağı kavramı ve bu kavramların denkleştirme işlemlerinde nasıl kullanıldığını özetlemektedir.
📌 Yükseltgenme Basamağı (Y.B.) 🧪
Yükseltgenme basamağı, bir atomun bileşik içindeki göreli yükünü gösteren sayıdır. Yükseltgenme basamağını doğru belirlemek, redoks tepkimelerini anlamak için önemlidir.
- Bir elementin yükseltgenme basamağı, elementel halde (tek başına) her zaman 0'dır. (Örn: Na(k), O2(g))
- Tek atomlu iyonların Y.B.'si, iyon yüküne eşittir. (Örn: Na+ için +1, Cl- için -1)
- Nötr bir bileşikteki tüm atomların Y.B.'leri toplamı 0'dır.
- Poliatomik bir iyondaki tüm atomların Y.B.'leri toplamı, iyonun yüküne eşittir.
- Alkali metaller (1A grubu) bileşiklerinde genellikle +1 Y.B.'sine sahiptir.
- Toprak alkali metaller (2A grubu) bileşiklerinde genellikle +2 Y.B.'sine sahiptir.
- Oksijen genellikle -2 Y.B.'sine sahiptir. Ancak OF2'de +2 ve peroksitlerde (-O-O-) -1'dir.
- Hidrojen, metallerle yaptığı bileşiklerde -1, ametallerle yaptığı bileşiklerde +1 Y.B.'sine sahiptir.
- Flor (F) bileşiklerinde daima -1 Y.B.'sine sahiptir.
💡 İpucu: Yükseltgenme basamağı hesaplamalarında, daha elektronegatif olan atomlara öncelik verilir.
📌 Redoks (İndirgenme-Yükseltgenme) Tepkimeleri 🔥
Redoks tepkimeleri, elektron transferinin gerçekleştiği tepkimelerdir. Bir atom yükseltgenirken diğeri indirgenir.
- Yükseltgenme: Bir atomun elektron kaybetmesi ve Y.B.'sinin artmasıdır.
- İndirgenme: Bir atomun elektron kazanması ve Y.B.'sinin azalmasıdır.
- Yükseltgen madde: Başka bir maddeyi yükseltgeyen (elektron alarak kendisi indirgenen) maddedir.
- İndirgen madde: Başka bir maddeyi indirgeyen (elektron vererek kendisi yükseltgenen) maddedir.
⚠️ Dikkat: Yükseltgenme ve indirgenme her zaman birlikte gerçekleşir; bir madde yükseltgenirken mutlaka başka bir madde indirgenir.
📌 Redoks Tepkimelerinin Denkleştirilmesi ⚖️
Redoks tepkimelerinin denkleştirilmesi, atom sayılarının ve yüklerin her iki tarafta da eşitlenmesini gerektirir. En sık kullanılan yöntemlerden biri, yarı tepkime yöntemidir.
- Tepkimeyi yarı tepkimelere ayırın (yükseltgenme ve indirgenme).
- Her yarı tepkimedeki atomları (O ve H hariç) denkleştirin.
- Her yarı tepkimedeki oksijen atomlarını H2O ekleyerek denkleştirin.
- Her yarı tepkimedeki hidrojen atomlarını H+ ekleyerek denkleştirin.
- Her yarı tepkimedeki yükleri elektron (e-) ekleyerek denkleştirin.
- Yarı tepkimelerdeki elektron sayılarını eşitleyin.
- Yarı tepkimeleri taraf tarafa toplayın ve ortak terimleri sadeleştirin.
- Asidik ortamda H+, bazik ortamda OH- kullanarak ortamı nötrleştirin.
💡 İpucu: Denkleştirilmiş bir redoks tepkimesinde, atom türlerinin ve yüklerin her iki tarafta da eşit olduğundan emin olun.
