İnsanlarda kan grubu kalıtımı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Sadece iki alel bulunur
B) A ve B alelleri eş baskındır
C) 0 aleli baskındır
D) Bütün aleller resesiftir
İnsanlarda kan grubu kalıtımı, genetik biliminin temel prensiplerinden biri olan çoklu alelliği ve eş baskınlığı anlamak için mükemmel bir örnektir. ABO kan grubu sistemi, üç farklı alel tarafından kontrol edilir: $I^A$, $I^B$ ve $i$. Şimdi seçenekleri adım adım inceleyelim:
- A) Sadece iki alel bulunur
- Bu ifade doğru değildir. İnsanlarda ABO kan grubu sistemi için A, B ve 0 olmak üzere üç farklı alel bulunur. Bunlar genetik olarak $I^A$, $I^B$ ve $i$ (veya $I^O$) olarak gösterilir. Bu durum, bir karakterin kalıtımında ikiden fazla alelin bulunması anlamına gelen "çoklu alellik" kavramına bir örnektir.
- B) A ve B alelleri eş baskındır
- Bu ifade doğrudur. Eğer bir birey hem $I^A$ alelini hem de $I^B$ alelini ebeveynlerinden miras alırsa (yani genotipi $I^A I^B$ ise), kan grubu AB olur. Bu durumda, hem A antijeni hem de B antijeni kırmızı kan hücrelerinin yüzeyinde tamamen ve eşit derecede ifade edilir. Yani, iki alel de birbirinin etkisini bastırmaz, aksine ikisi de aynı anda ve tam olarak kendini gösterir. Bu genetik etkileşim türüne "eş baskınlık" denir.
- C) 0 aleli baskındır
- Bu ifade doğru değildir. 0 aleli (yani $i$ aleli) çekiniktir (resesif). Bir bireyin kan grubunun 0 olabilmesi için her iki ebeveyninden de $i$ alelini alması gerekir (genotip $ii$). $I^A$ ve $I^B$ alelleri, $i$ aleline karşı baskındır. Örneğin, $I^A i$ genotipine sahip bir bireyin kan grubu A, $I^B i$ genotipine sahip bir bireyin kan grubu ise B olur.
- D) Bütün aleller resesiftir
- Bu ifade doğru değildir. Yukarıda açıklandığı gibi, $I^A$ ve $I^B$ alelleri $i$ aleline karşı baskındır ve birbirlerine karşı eş baskındırlar. Sadece $i$ aleli çekiniktir.
Cevap B seçeneğidir.
