5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sıfat tamlaması ile isim tamlaması karıştırılarak anlatım bozukluğu oluşmuştur?
A) Yeni açılan mağazanın vitrinleri çok güzeldi.
B) Büyük şehirlerin trafik sorunu çözülmelidir.
C) Bu projenin maliyet hesabı doğru yapılmamış.
D) İki gün süren toplantılar sonunda karara varıldı.
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda, sıfat tamlaması ile isim tamlamasının karıştırılması sonucu oluşan anlatım bozukluğunu bulmamız isteniyor. Öncelikle bu iki tamlama türünü kısaca hatırlayalım:
- Sıfat Tamlaması: Bir ismin önüne gelerek onu niteleyen (nasıl, hangi?) veya belirten (kaç, hangi, ne kadar?) sıfat ve isimden oluşur. Örneğin: güzel ev, iki çocuk.
- İsim Tamlaması: İki isimden oluşur. Birinci isim (tamlayan) ikinci isme (tamlanan) aitlik, ilgi vb. anlamlar katar. Örneğin: evin kapısı (belirtili), çocuk odası (belirtisiz).
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Yeni açılan mağazanın vitrinleri çok güzeldi.
- Burada "mağazanın vitrinleri" bir belirtili isim tamlamasıdır. "Yeni açılan" ifadesi ise "mağaza" ismini niteleyen bir sıfat fiil grubudur (sıfat tamlaması). "Yeni açılan" ifadesi sadece "mağaza" kelimesini nitelediği için herhangi bir anlam karışıklığı veya anlatım bozukluğu yoktur.
- B) Büyük şehirlerin trafik sorunu çözülmelidir.
- Bu cümlede "şehirlerin trafik sorunu" bir belirtili isim tamlamasıdır. "Büyük" kelimesi ise bir sıfattır.
- "Büyük" sıfatının burada neyi nitelediği konusunda bir belirsizlik vardır.
- Eğer kastedilen, "büyük olan şehirlerin trafik sorunu" ise, yani "büyük" sıfatı sadece "şehirler" kelimesini niteliyorsa, bu durumda "Büyük şehirler" bir sıfat tamlaması olur ve bu sıfat tamlaması isim tamlamasının tamlayanı görevini üstlenir. Bu yapı dilbilgisel olarak doğrudur.
- Ancak, eğer kastedilen, "şehirlerin büyük olan trafik sorunu" ise, yani "büyük" sıfatı "trafik sorunu" tamlamasını niteliyorsa, o zaman cümlenin "Şehirlerin büyük trafik sorunu çözülmelidir." şeklinde kurulması gerekirdi.
- "Büyük şehirlerin trafik sorunu" ifadesi, "büyük" sıfatının hem "şehirler"i hem de "trafik sorunu"nu niteleyebilecek gibi algılanmasına yol açarak bir anlam belirsizliği yaratır. Bu durum, sıfat tamlaması ile isim tamlamasının karıştırılması sonucu ortaya çıkan yaygın bir anlatım bozukluğudur. Sıfatın yerinin belirsizliği, cümlede anlatım bozukluğuna neden olmuştur.
- C) Bu projenin maliyet hesabı doğru yapılmamış.
- Burada "projenin maliyet hesabı" bir zincirleme isim tamlamasıdır ("maliyet hesabı" belirtisiz isim tamlaması, "projenin maliyet hesabı" belirtili isim tamlaması). "Bu" kelimesi ise "proje" ismini belirten bir işaret sıfatıdır ("Bu proje" bir sıfat tamlaması). "Bu" sıfatı sadece "proje" kelimesini nitelediği için bir karışıklık yoktur.
- D) İki gün süren toplantılar sonunda karara varıldı.
- "İki gün süren" ifadesi, "toplantılar" ismini niteleyen bir sıfat fiil grubudur (sıfat tamlaması). "Toplantılar sonunda" ifadesi ise bir isim tamlaması değildir. "İki gün süren" ifadesi sadece "toplantılar"ı nitelediği için herhangi bir anlatım bozukluğu yoktur.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, "Büyük şehirlerin trafik sorunu çözülmelidir." cümlesinde "büyük" sıfatının neyi nitelediği konusunda bir belirsizlik (anlam karışıklığı) vardır. Bu belirsizlik, sıfat tamlaması ile isim tamlamasının karıştırılması sonucu ortaya çıkan bir anlatım bozukluğudur.
Cevap B seçeneğidir.
