Güneş ışınlarının Oğlak Dönencesi'ne dik geldiği bir günde, aşağıdaki şehirlerden hangisinde öğle vakti gölge boyu en uzun olur?
A) Sidney (Güney Yarım Küre)Sevgili öğrenciler, bu soruyu çözmek için Güneş ışınlarının geliş açısı ile gölge boyu arasındaki ilişkiyi ve şehirlerin coğrafi konumlarını iyi anlamamız gerekiyor. Adım adım ilerleyelim:
Soru, Güneş ışınlarının Oğlak Dönencesi'ne dik geldiği bir günü belirtiyor. Oğlak Dönencesi, Güney Yarım Küre'de yaklaşık $23^\circ 27'$ Güney enleminde yer alır. Güneş ışınlarının buraya dik gelmesi, Güney Yarım Küre için yaz başlangıcı (yaklaşık 21-22 Aralık) anlamına gelir. Bu tarihte, Oğlak Dönencesi üzerindeki bir noktada öğle vakti Güneş tam tepede (zenit konumunda) olur ve dikey bir cismin gölgesi en kısa (hatta sıfır) olur.
Öğle vakti gölge boyu, Güneş'in ufuk düzlemine göre ne kadar yüksekte olduğuyla doğrudan ilişkilidir. Güneş ne kadar yüksekteyse (ufka yakın değil, tepedeyse), gölge o kadar kısa olur. Güneş ne kadar alçakta (ufka yakın) olursa, gölge o kadar uzun olur. Yani, Güneş'in dik geldiği noktadan (Oğlak Dönencesi'nden) coğrafi olarak uzaklaştıkça, öğle vakti Güneş'in ufuktan yüksekliği azalır ve gölge boyu uzar.
Şimdi verilen şehirlerin yaklaşık enlemlerini ve Oğlak Dönencesi'ne olan uzaklıklarını değerlendirelim:
Oğlak Dönencesi: Yaklaşık $23^\circ 27'$ Güney enlemi. (Güneş'in dik geldiği nokta)
A) Sidney (Güney Yarım Küre): Yaklaşık $33^\circ$ Güney enlemi. Oğlak Dönencesi'ne göre yaklaşık $33^\circ - 23.45^\circ = 9.55^\circ$ güneyde yer alır.
B) İstanbul (Kuzey Yarım Küre): Yaklaşık $41^\circ$ Kuzey enlemi. Oğlak Dönencesi'ne olan uzaklığı oldukça fazladır. Önce Ekvator'a ($23.45^\circ$) ve sonra Ekvator'dan İstanbul'a ($41^\circ$) olmak üzere toplamda yaklaşık $23.45^\circ + 41^\circ = 64.45^\circ$ uzaklıktadır.
C) Jakarta (Ekvator yakını): Yaklaşık $6^\circ$ Güney enlemi. Oğlak Dönencesi'ne göre yaklaşık $23.45^\circ - 6^\circ = 17.45^\circ$ kuzeyde yer alır.
D) Cape Town (Güney Yarım Küre): Yaklaşık $33^\circ$ Güney enlemi. Sidney ile benzer şekilde, Oğlak Dönencesi'ne göre yaklaşık $33^\circ - 23.45^\circ = 9.55^\circ$ güneyde yer alır.
Güneş'in dik geldiği Oğlak Dönencesi'nden en uzak olan şehirde öğle vakti Güneş en alçakta olacak ve dolayısıyla gölge boyu en uzun olacaktır.
Sidney ve Cape Town, Oğlak Dönencesi'ne yaklaşık $9.55^\circ$ uzaklıktadır.
Jakarta, Oğlak Dönencesi'ne yaklaşık $17.45^\circ$ uzaklıktadır.
İstanbul ise Oğlak Dönencesi'ne yaklaşık $64.45^\circ$ uzaklıktadır.
Görüldüğü gibi, İstanbul Güneş'in dik geldiği noktadan en uzak konumdadır. Bu da İstanbul'da öğle vakti Güneş'in ufukta en alçak konumda olacağı ve dolayısıyla dikey bir cismin gölge boyunun en uzun olacağı anlamına gelir.
Cevap B seçeneğidir.
