Hunlar ve Göktürkler döneminde Türk devletlerinin ekonomisi büyük ölçüde hayvancılığa dayanırken, Uygurlar döneminde tarım ve ticaret ön plana çıkmıştır.
Bu değişimin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Göçebe yaşam tarzından yerleşik yaşam tarzına geçilmesi
B) Savaşçı özelliklerin kaybedilmesi
C) Komşu devletlerle akrabalık ilişkileri kurulması
D) Orta Asya'da iklim değişiklikleri yaşanması
Sevgili öğrenciler,
Bu soru, Türk devletlerinin ekonomik yapılarındaki önemli bir değişimi ve bu değişimin temel nedenini anlamamızı istiyor. Adım adım inceleyelim:
- Soruyu Anlayalım: Soru, Hunlar ve Göktürkler döneminde ekonominin hayvancılığa dayandığını, Uygurlar döneminde ise tarım ve ticaretin ön plana çıktığını belirtiyor. Bu değişimin "temel nedenini" soruyor.
- Hunlar ve Göktürkler Dönemi: Bu devletler, Orta Asya'nın geniş bozkırlarında yaşamışlardır. Bozkır iklimi ve coğrafyası, büyükbaş ve küçükbaş hayvan yetiştiriciliği için elverişlidir. Hayvan sürülerini otlatmak için sürekli yer değiştirmek (göç etmek) zorunluluktur. Bu yaşam tarzına "göçebe yaşam" denir. Göçebe yaşamda, tarım yapmak zordur çünkü ekilen ürünlerin hasadını beklemek için uzun süre tek bir yerde kalmak gerekir. Bu nedenle, Hun ve Göktürk ekonomileri büyük ölçüde hayvancılığa dayanmıştır.
- Uygurlar Dönemi: Uygurlar, 8. yüzyılda kurulan bir Türk devletidir. Onlar da başlangıçta göçebe bir yaşam sürseler de, zamanla Maniheizm dinini benimsemeleri ve şehirler kurmaya başlamalarıyla birlikte yerleşik hayata geçiş yapmışlardır.
- Yerleşik Hayatın Ekonomiye Etkisi:
- Tarım: Yerleşik hayata geçen insanlar, toprağı işleyerek tarım yapmaya başlarlar. Ekin ekmek, sulamak ve hasat etmek için belirli bir yerde kalmak gerekir. Uygurlar, sulama kanalları inşa ederek ve şehirler etrafında tarım alanları oluşturarak ekonomilerini çeşitlendirmişlerdir.
- Ticaret: Yerleşik hayata geçiş, şehirlerin ve kasabaların kurulmasını sağlar. Bu şehirler, İpek Yolu gibi önemli ticaret yolları üzerinde konumlandığında, ticaret faaliyetleri de gelişir. Uygurlar, İpek Yolu üzerinde önemli bir konuma sahip olarak ticaretle zenginleşmişlerdir.
- Seçenekleri Değerlendirelim:
- A) Göçebe yaşam tarzından yerleşik yaşam tarzına geçilmesi: Yukarıdaki açıklamalarımızda da gördüğümüz gibi, göçebe yaşam hayvancılığı, yerleşik yaşam ise tarım ve ticareti destekler. Uygurların yerleşik hayata geçişi, ekonomilerindeki bu temel değişimin doğrudan ve en önemli nedenidir.
- B) Savaşçı özelliklerin kaybedilmesi: Uygurlar, yerleşik hayata geçseler de savaşçı özelliklerini tamamen kaybetmemişlerdir. Bu, ekonomik değişimin bir sonucu olabilir ama temel nedeni değildir. Bir toplumun savaşçı olup olmaması, ekonomisinin hayvancılığa mı yoksa tarıma mı dayanacağını doğrudan belirlemez.
- C) Komşu devletlerle akrabalık ilişkileri kurulması: Akrabalık ilişkileri siyasi ittifakları veya ticari anlaşmaları etkileyebilir ancak bir toplumun üretim biçimini (hayvancılıktan tarıma geçiş gibi) kökten değiştirmez.
- D) Orta Asya'da iklim değişiklikleri yaşanması: İklim değişiklikleri uzun vadede yaşam tarzlarını etkileyebilir ancak Uygurların dönemindeki bu belirgin ekonomik değişimin temel nedeni olarak doğrudan gösterilmez. Uygurların yerleşik hayata geçişi daha çok kültürel ve siyasi tercihlerle (Maniheizm'in etkisi, şehirleşme isteği) ilişkilidir.
Sonuç olarak, Uygurların ekonomisinde tarım ve ticaretin ön plana çıkmasının temel nedeni, onların göçebe yaşam tarzından vazgeçerek yerleşik hayata geçmeleridir. Yerleşik hayat, tarım yapmayı mümkün kılmış ve şehirleşme ile birlikte ticareti geliştirmiştir.
Cevap A seçeneğidir.
