Sevgili öğrenciler, "Yaz-" fiilinin kökünü doğru bir şekilde analiz edelim ve seçenekleri adım adım değerlendirelim.
- 1. Kök Kavramı: Bir kelimenin anlamlı en küçük parçasına kök denir. Kökler, Türkçede genellikle iki ana gruba ayrılır: isim kökleri ve fiil kökleri.
- 2. Kök Türünü Belirleme Yöntemi: Bir kelimenin kökünün isim mi yoksa fiil mi olduğunu anlamak için, o köke "-mek / -mak" mastar ekini getirmeye çalışırız. Eğer bu ekle anlamlı bir kelime oluşuyorsa, o kök bir eylemi ifade ediyor demektir ve fiil köküdür. Eğer bu ekle anlamlı bir kelime oluşmuyorsa, o kök isim köküdür.
- 3. "Yaz-" Kökünün İncelenmesi: Şimdi "yaz-" kökünü ele alalım. Bu köke "-mak" mastar ekini getirdiğimizde "yazmak" şeklinde anlamlı bir fiil elde ederiz. "Yazmak", bir eylemi, bir işi (harfleri kağıda dökmek gibi) ifade eder. Bu durum, "yaz-" kelimesinin bir fiil kökü olduğunu açıkça gösterir.
- 4. Seçenek A'nın Değerlendirilmesi (İsim köküdür): "Yaz-" köküne "-mak" eki getirilebildiği ve anlamlı olduğu için isim kökü değildir. İsim köklerine "-mek / -mak" eki getirilemez (örneğin: "evmek", "ağaçmak" gibi kullanımlar anlamsızdır). Bu nedenle A seçeneği yanlıştır.
- 5. Seçenek B'nin Değerlendirilmesi (Ortak köktür): Ortak kökler (ikili kökler), hem isim hem de fiil olarak kullanılabilen ve aralarında anlam ilişkisi bulunan köklerdir (örneğin: "savaş" (isim) - "savaşmak" (fiil), "güven" (isim) - "güvenmek" (fiil)). "Yaz-" kelimesi, "yaz" (mevsim) ve "yazmak" (fiil) şeklinde iki farklı anlamda kullanılsa da, bunlar arasında doğrudan bir anlam ilişkisi yoktur; yani sesteş (eş sesli) kelimelerdir, ortak kök değildir. Bu nedenle B seçeneği yanlıştır.
- 6. Seçenek C'nin Değerlendirilmesi (Fiil köküdür): Yukarıda da belirttiğimiz gibi, "yaz-" köküne "-mak" mastar eki getirilebildiği ve "yazmak" şeklinde anlamlı bir fiil oluşturduğu için fiil köküdür. Bu ifade doğrudur.
- 7. Seçenek D'nin Değerlendirilmesi (Türemiş köktür): Kök, bir kelimenin en yalın halidir ve başka bir kelimeden türememiştir. "Türemiş" kelimeler, köke yapım eki gelerek oluşur (örneğin: "yaz-" kökünden "yazıcı" türemiş bir kelimedir). Dolayısıyla "yaz-" kelimesi zaten bir kök olduğu için türemiş olamaz. Bu seçenek yanlıştır.
Bu analizler sonucunda, "yaz-" kelimesinin bir eylem bildiren ve "-mak" mastar ekini alabilen bir kök olduğunu görüyoruz.
Cevap C seçeneğidir.
