Coğrafi özelliklerin insanların gruplaşması ve roller üstlenmesi üzerinde etkisi vardır. Dağlık bölgelerde yaşayan insanların hayvancılıkla uğraşması, kıyı bölgelerde balıkçılık yapması bu duruma örnektir.
Buna göre aşağıdakilerden hangisi coğrafyanın rol belirlemedeki etkisine örnek değildir?
A) Çölde yaşayan bedevilerin deve yetiştiriciliği yapması
B) Sanayi bölgelerinde işçilerin fabrikalarda çalışması
C) Ormanlık alanlarda oduncuların ağaç kesmesi
D) Her toplumda doktorların tedavi yapması
Sevgili öğrenciler, bu soruda coğrafi özelliklerin insanların mesleklerini ve toplumsal rollerini nasıl şekillendirdiğini anlamamız isteniyor. Soru metninde verilen örnekler (dağlık bölgelerde hayvancılık, kıyı bölgelerde balıkçılık) bu ilişkiyi çok güzel açıklıyor. Bizden istenen ise, coğrafyanın rol belirlemedeki etkisine örnek olmayan durumu bulmak.
- A) Çölde yaşayan bedevilerin deve yetiştiriciliği yapması: Çöl, zorlu bir coğrafi özelliktir. Develer ise çöl koşullarına en iyi uyum sağlamış hayvanlardır. Bedevilerin (çöl halkının) deve yetiştiriciliği yapması, çölün sunduğu yaşam koşullarıyla doğrudan ilişkilidir. Bu, coğrafyanın rol belirlemedeki etkisine güzel bir örnektir.
- B) Sanayi bölgelerinde işçilerin fabrikalarda çalışması: Sanayi bölgeleri, genellikle hammadde kaynaklarına, enerjiye veya ulaşım ağlarına (limanlar, nehirler, demiryolları) yakın yerlerde kurulur. Bu da bir tür coğrafi avantajdır. Fabrikaların varlığı, işçilerin bu fabrikalarda çalışması gibi bir rolü ortaya çıkarır. Dolayısıyla, sanayi bölgelerinin konumu ve dolayısıyla işçilik mesleği, dolaylı da olsa coğrafi faktörlerle ilişkilidir. Bu da coğrafyanın rol belirlemedeki etkisine bir örnektir.
- C) Ormanlık alanlarda oduncuların ağaç kesmesi: Ormanlık alanlar, ağaçların yoğun olarak bulunduğu doğal coğrafi bölgelerdir. Odunculuk mesleği, doğrudan bu doğal kaynağın (ağaçların) bulunduğu coğrafi alanla ilgilidir. Orman varsa oduncu vardır. Bu da coğrafyanın rol belirlemedeki etkisine açık bir örnektir.
- D) Her toplumda doktorların tedavi yapması: Doktorluk mesleği, insanların sağlık ihtiyaçlarını karşılamak için ortaya çıkmış evrensel bir meslektir. İnsanlar nerede yaşarsa yaşasın (çölde, dağda, şehirde, kıyıda), hastalanabilir ve tedaviye ihtiyaç duyabilir. Doktorluk mesleğinin varlığı veya temel rolü, belirli bir coğrafi özellikle değil, insanlığın ortak ve temel bir ihtiyacıyla ilgilidir. Coğrafya, belki sağlık hizmetlerine erişimi etkileyebilir ama doktorluk mesleğinin kendisinin varlığını veya temel rolünü belirlemez. Bu nedenle, bu durum coğrafyanın rol belirlemedeki etkisine bir örnek değildir.
Yukarıdaki açıklamalara göre, doktorluk mesleği coğrafi özelliklerden bağımsız olarak her toplumda var olan ve temel bir ihtiyaca cevap veren bir roldür. Diğer seçeneklerdeki meslekler ise doğrudan veya dolaylı olarak belirli coğrafi koşullarla ilişkilidir.
Cevap D seçeneğidir.
