Türkçede bazı kelimeler, ünlüyle başlayan bir ek aldığında veya birleşik fiil oluştururken kelime içindeki bir ünlüyü kaybeder. Bu ses olayına ünlü düşmesi denir.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu kurala uygun bir kelime bulunmaktadır?
A) Öğrenciler dersi dikkatle dinliyordu.
B) Yemeğin kokusu tüm evi sarmıştı.
C) Onunla konuşmak için sabırsızlanıyordu.
D) Şehrin ışıkları geceyi aydınlatıyordu.
Ünlü düşmesi konusunu hatırlayalım: Bir kelime ünlüyle başlayan bir ek aldığında veya birleşik fiil oluştururken kelime içindeki bir ünlünün düşmesine ünlü düşmesi denir. Şimdi seçenekleri inceleyelim:
- A) Öğrenciler dersi dikkatle dinliyordu. Bu cümlede herhangi bir kelime ünlüyle başlayan bir ek almamış veya birleşik fiil oluşturmamıştır. Bu nedenle ünlü düşmesi yoktur.
- B) Yemeğin kokusu tüm evi sarmıştı. Bu cümlede de ünlüyle başlayan bir ek alan veya birleşik fiil oluşturan bir kelime bulunmamaktadır. Dolayısıyla ünlü düşmesi yoktur.
- C) Onunla konuşmak için sabırsızlanıyordu. Bu cümlede de ünlüyle başlayan bir ek alan veya birleşik fiil oluşturan bir kelime bulunmamaktadır. Dolayısıyla ünlü düşmesi yoktur.
- D) Şehrin ışıkları geceyi aydınlatıyordu. İşte bu seçenekte ünlü düşmesi var! "Aydınlatıyordu" kelimesi "aydınlık" kelimesinden türemiştir. "Aydınlık" kelimesi "-la" yapım ekini aldığında kelime içindeki "ı" ünlüsü düşmüştür ve "aydınlat-" şeklini almıştır. Bu da bize ünlü düşmesini gösterir.
Unutmayın, dil bilgisi kurallarını anlamak ve uygulamak, Türkçeyi daha doğru ve etkili kullanmamızı sağlar. Bu tür soruları çözerken kelimelerin kökenine ve aldıkları eklerle nasıl değiştiğine dikkat etmek önemlidir. Başarılar!
Cevap D seçeneğidir.
