Bir öğrenci, Türkiye'nin dağlarının uzanış yönünün aşağıdaki özelliklerden hangisi üzerinde en az etkili olduğunu iddia etmektedir?
A) Kıyı kesimlerde denizel iklimin iç kesimlere sokulamaması
B) Tarım alanlarının sınırlı olması
C) Ulaşım hatlarının doğrultusunun belirlenmesi
D) Yeraltı kaynaklarının oluşum süreci
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soru, Türkiye'nin coğrafi özelliklerinden biri olan dağların uzanış yönünün farklı unsurlar üzerindeki etkisini anlamamızı istiyor. Dağların uzanış yönü, bir bölgenin ikliminden ekonomisine, ulaşımından yerleşimine kadar birçok şeyi doğrudan etkileyebilir. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Kıyı kesimlerde denizel iklimin iç kesimlere sokulamaması: Türkiye'de Kuzey Anadolu Dağları ve Toroslar, kıyıya paralel uzanır. Bu durum, denizden gelen nemli ve ılıman hava kütlelerinin iç bölgelere geçişini engeller. Dolayısıyla, kıyı şeridinde denizel iklim etkili olurken, hemen arkasındaki iç kesimlerde karasal iklim özellikleri görülür. Bu, dağların uzanış yönünün doğrudan bir sonucudur.
- B) Tarım alanlarının sınırlı olması: Dağların kıyıya paralel uzanması, kıyı şeridinde dar ovaların oluşmasına neden olur. İç kesimlerde de engebeli arazi yapısı tarım için uygun düzlükleri sınırlar. Dağların kapladığı geniş alanlar ve eğimli araziler, tarım yapılabilecek düz ve verimli toprakların miktarını azaltır. Bu da dağların uzanış yönüyle yakından ilişkilidir.
- C) Ulaşım hatlarının doğrultusunun belirlenmesi: Dağlar, ulaşım için doğal birer engeldir. Türkiye'de dağların genellikle doğu-batı yönünde uzanması, ulaşım hatlarının da genellikle bu yönü takip etmesine neden olur. Kuzey-güney yönlü geçişler ise daha çok vadiler, boğazlar veya tüneller aracılığıyla sağlanır. Bu durum, dağların uzanış yönünün ulaşım ağları üzerindeki belirleyici etkisini gösterir.
- D) Yeraltı kaynaklarının oluşum süreci: Yeraltı kaynaklarının (kömür, petrol, madenler vb.) oluşumu, milyonlarca yıl süren jeolojik süreçlerle (tektonik hareketler, volkanizma, tortulaşma, metamorfizma, basınç ve sıcaklık değişimleri) ilgilidir. Dağların oluşumu (orojenez) bu jeolojik süreçlerin bir parçasıdır ve yeraltı kaynaklarının oluştuğu veya yüzeye çıktığı ortamları yaratabilir. Ancak, dağların *sadece uzanış yönü*, yeraltı kaynaklarının *nasıl oluştuğu* veya *hangi kimyasal ve fiziksel süreçlerden geçtiği* üzerinde doğrudan ve belirleyici bir etkiye sahip değildir. Kaynakların oluşumu, daha çok bölgenin genel jeolojik yapısı, kayaç türleri ve tektonik geçmişi ile ilişkilidir. Dağların uzanış yönü, bu kaynakların dağılımını veya erişilebilirliğini etkileyebilir, ancak oluşum sürecini doğrudan belirlemez. Bu nedenle, dağların uzanış yönünün en az etkili olduğu özellik budur.
Cevap D seçeneğidir.
