Bir ailede anne ve babanın ikisi de kahverengi gözlü olmasına rağmen çocuklarından biri mavi gözlü doğmuştur. Bu durumla ilgili aşağıdaki yorumlardan hangisi doğrudur?
A) Mendel yasalarına göre bu durum imkansızdır
B) Kahverengi göz rengi çekinik özellik göstermiştir
C) Mavi göz rengi baskın genle taşınmaktadır
D) Ebeveynlerin her ikisi de heterozigot genotipe sahiptir
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soru, genetik bilimi ve kalıtım kuralları hakkında temel bilgilerinizi ölçüyor. Göz rengi kalıtımı, genellikle Mendel yasalarıyla açıklanabilen basit bir örnektir. Şimdi bu durumu adım adım inceleyelim:
- Göz Rengi Kalıtımı Temelleri: İnsanlarda göz rengi, birden fazla gen tarafından belirlense de, basit bir modelde kahverengi göz rengi genellikle mavi göz rengine karşı baskın (dominant) özellik gösterir. Mavi göz rengi ise çekinik (resesif) bir özelliktir.
- Genotipler ve Fenotipler:
- Baskın geni 'B' (kahverengi göz) ve çekinik geni 'b' (mavi göz) ile gösterelim.
- Bir kişinin göz rengi (fenotip) ve genetik yapısı (genotip) arasındaki ilişki şöyledir:
- Kahverengi gözlü bir kişi: Genotipi $BB$ (homozigot baskın) veya $Bb$ (heterozigot) olabilir. Her iki durumda da baskın 'B' geni sayesinde göz rengi kahverengi görünür.
- Mavi gözlü bir kişi: Genotipi mutlaka $bb$ (homozigot çekinik) olmalıdır. Çünkü mavi göz renginin ortaya çıkması için baskın 'B' geninin bulunmaması gerekir.
- Sorudaki Durumun Analizi:
- Anne ve babanın ikisi de kahverengi gözlü.
- Çocuklarından biri mavi gözlü doğmuş.
- Mavi Gözlü Çocuğun Anlamı: Mavi gözlü çocuk, genotipinin $bb$ olduğunu gösterir. Bu $b$ genlerinden birini anneden, diğerini babadan almış olmalıdır.
- Ebeveynlerin Genotipleri:
- Ebeveynler kahverengi gözlü oldukları için genotipleri $BB$ veya $Bb$ olabilir.
- Ancak, çocuklarına birer tane $b$ geni aktardıklarına göre, her iki ebeveynin de genotipinde $b$ geni bulunmak zorundadır.
- Bu durumda, her iki ebeveynin de kahverengi gözlü olmasına rağmen genotipleri $Bb$ (heterozigot) olmak zorundadır. Yani, her ikisi de mavi göz genini taşımaktadır.
- $Bb \times Bb$ çaprazlamasında, yavruların genotipleri $BB$, $Bb$, $Bb$, $bb$ oranında olabilir. Bu da %25 ihtimalle mavi gözlü ($bb$) bir çocuğun doğabileceği anlamına gelir.
- Seçeneklerin Değerlendirilmesi:
- A) Mendel yasalarına göre bu durum imkansızdır: Yanlış. Tam tersine, Mendel yasaları bu durumu (çekinik bir özelliğin taşıyıcı ebeveynlerden ortaya çıkmasını) mükemmel bir şekilde açıklar.
- B) Kahverengi göz rengi çekinik özellik göstermiştir: Yanlış. Kahverengi göz rengi baskın bir özelliktir. Eğer çekinik olsaydı, kahverengi gözlü ebeveynlerin genotipleri $bb$ olurdu ve mavi gözlü çocukları olamazdı (çünkü mavi göz baskın olurdu).
- C) Mavi göz rengi baskın genle taşınmaktadır: Yanlış. Mavi göz rengi çekinik bir özelliktir. Eğer baskın olsaydı, mavi gözlü bir çocuğun olması için en az bir ebeveynin mavi gözlü olması gerekirdi (veya baskın mavi genini taşıması).
- D) Ebeveynlerin her ikisi de heterozigot genotipe sahiptir: Doğru. Anne ve babanın ikisi de kahverengi gözlü ($Bb$ fenotip) olmalarına rağmen, mavi gözlü ($bb$ fenotip) bir çocukları olabilmesi için her ikisinin de mavi göz genini ($b$) taşıyor olması, yani heterozigot ($Bb$) genotipe sahip olmaları gerekir.
Cevap D seçeneğidir.
