Akraba evliliklerinde, aşağıdaki genetik hastalık türlerinden hangisinin görülme riski en fazla artar?
A) Otozomal dominant hastalıklarBu soru, genetik hastalıkların kalıtım şekilleri ve akraba evliliklerinin bu hastalıklara yakalanma riskini nasıl etkilediği üzerine önemli bir konuyu ele alıyor. Adım adım açıklayarak konuyu daha iyi anlamanızı sağlayalım:
Akraba Evliliği Nedir ve Neden Önemlidir?
Akraba evliliği, aralarında kan bağı bulunan kişilerin (örneğin kuzenler) evlenmesidir. Bu tür evliliklerde, eşlerin ortak atalardan gelmesi nedeniyle, aynı genleri taşıma olasılıkları, akraba olmayan çiftlere göre çok daha yüksektir. Bu durum, özellikle bazı genetik hastalıkların ortaya çıkma riskini artırır.
A) Otozomal Dominant Hastalıklar:
Bu tür hastalıklarda, hastalığa neden olan genin tek bir kopyası bile (baskın gen) hastalığın ortaya çıkması için yeterlidir. Yani, hasta olmak için hem anneden hem babadan hasta gen almaya gerek yoktur, tek bir ebeveynden gelen hasta gen yeterlidir. Bu durumda, akraba evliliği bu hastalıkların görülme sıklığını doğrudan ve belirgin bir şekilde artırmaz, çünkü hasta gen zaten kendini gösterir.
B) Otozomal Resesif Hastalıklar:
Bu tür hastalıklarda, hastalığın ortaya çıkması için bireyin her iki ebeveyninden de hastalığa neden olan geni (çekinik gen) alması gerekir. Eğer birey sadece bir ebeveynden hasta geni alırsa, kendisi hasta olmaz ama "taşıyıcı" olur. Taşıyıcı bireyler genellikle sağlıklı görünürler ancak hastalığı çocuklarına aktarabilirler. Akraba evliliklerinde, eşlerin ortak atalardan gelmesi nedeniyle, her ikisinin de aynı nadir resesif hastalığın taşıyıcısı olma olasılığı akraba olmayan çiftlere göre kat kat artar. İki taşıyıcının evlenmesi durumunda ise, her çocuk için %25 ihtimalle hasta olma, %50 ihtimalle taşıyıcı olma ve %25 ihtimalle sağlıklı olma riski bulunur. İşte bu yüzden, akraba evlilikleri otozomal resesif hastalıkların görülme riskini en fazla artıran faktördür.
C) Cinsiyete Bağlı Dominant Hastalıklar:
Bu hastalıklar genellikle X kromozomu üzerinde taşınır ve dominanttır. Otozomal dominant hastalıklara benzer şekilde, hastalığın ortaya çıkması için tek bir hasta gen kopyası yeterlidir. Akraba evliliği, bu hastalıkların görülme riskini de otozomal dominant hastalıklarda olduğu gibi belirgin bir şekilde artırmaz.
D) Mitokondriyal Hastalıklar:
Bu hastalıklar, hücrelerin enerji santralleri olan mitokondrilerdeki DNA'da meydana gelen mutasyonlardan kaynaklanır. Mitokondriler sadece anneden çocuklara geçer. Dolayısıyla, bu hastalıkların kalıtımı anneden çocuklara dikey geçiş şeklindedir ve akraba evliliği bu kalıtım şeklini ve dolayısıyla hastalığın görülme riskini doğrudan etkilemez.
Sonuç:
Akraba evliliklerinde, ortak atalardan gelen nadir çekinik genlerin her iki eşte de bulunma olasılığı arttığı için, otozomal resesif hastalıkların taşıyıcılarının bir araya gelme ve hasta çocuk sahibi olma riski önemli ölçüde yükselir. Diğer kalıtım şekillerinde bu etki ya çok azdır ya da hiç yoktur.
Cevap B seçeneğidir.
