Dilek (Tasarlama) kipleri nelerdir Test 2

"Bu sınavdan yüksek not alayım da üniversiteye gireyim." cümlesinde kaç farklı dilek kipi kullanılmıştır?

A) 1
B) 2
C) 3
D) 4

Bu soruda, Türkçedeki fiil kiplerinden "dilek kipleri" konusunu pekiştireceğiz. Fiil kiplerinin, fiillerin zaman, dilek, istek, şart, gereklilik veya emir gibi anlamlar kazanmasını sağlayan ekler olduğunu hatırlayalım. Dilek kipleri, bir eylemin gerçekleşme isteğini, şartını, gerekliliğini veya emrini bildirirler ve zaman anlamı taşımazlar.

• Dilek Kipleri (Tasarlama Kipleri) şunlardır:
• İstek Kipi: Fiile "-a, -e" eki getirilerek yapılır. (Örnek: geleyim, gidesin)
• Dilek-Şart Kipi: Fiile "-sa, -se" eki getirilerek yapılır. (Örnek: gelse, okusan)
• Gereklilik Kipi: Fiile "-malı, -meli" eki getirilerek yapılır. (Örnek: gelmeli, yapmalısın)
• Emir Kipi: Özel bir eki yoktur, şahıs ekleriyle çekimlenir. (Örnek: gel, oku, gelsin)

Şimdi verilen cümleyi adım adım inceleyelim: "Bu sınavdan yüksek not alayım da üniversiteye gireyim."

• Cümledeki ilk fiilimiz "alayım"dır.
• Bu fiilin kökü "al-"dır.
• "al-" fiiline "-a" (istek kipi eki) ve "-yım" (1. tekil şahıs eki) ekleri gelmiştir.
• Dolayısıyla "alayım" fiili, İstek Kipi ile çekimlenmiştir. İstek kipi, bir dilek kipidir.

• Cümledeki ikinci fiilimiz "gireyim"dir.
• Bu fiilin kökü "gir-"dir.
• "gir-" fiiline "-e" (istek kipi eki) ve "-yim" (1. tekil şahıs eki) ekleri gelmiştir.
• Dolayısıyla "gireyim" fiili de İstek Kipi ile çekimlenmiştir. İstek kipi, bir dilek kipidir.

Gördüğümüz gibi, cümlede dilek kipiyle çekimlenmiş iki ayrı fiil bulunmaktadır: "alayım" ve "gireyim". Her ne kadar ikisi de aynı türden (İstek Kipi) olsa da, cümlede iki farklı fiil üzerinde dilek kipi kullanıldığı için, "kaç farklı dilek kipi kullanılmıştır" sorusunun cevabı 2 olacaktır. Yani, dilek kipiyle çekimlenmiş her bir fiil, bir "farklı" kullanım olarak sayılır.

Cevap B seçeneğidir.