Orak hücreli anemi, alyuvarların orak şeklini almasına neden olan otozomal çekinik bir hastalıktır. Heterozigot bireyler sıtma hastalığına karşı daha dirençlidir. Bu durum aşağıdaki kavramlardan hangisiyle açıklanır?
A) Doğal seçilim
B) Yapay seçilim
C) Genetik sürüklenme
D) Mutasyon
Bu soruyu adım adım inceleyelim ve doğru cevabı bulalım:
- Orak Hücreli Anemi ve Sıtma İlişkisi: Soru, orak hücreli aneminin otozomal çekinik bir hastalık olduğunu ve heterozigot bireylerin (yani hastalığı taşıyan ancak kendileri hasta olmayanların) sıtmaya karşı dirençli olduğunu belirtiyor. Bu durum, belirli bir genotipin (heterozigot) çevresel bir avantaja sahip olduğu anlamına gelir.
- Doğal Seçilim Nedir?: Doğal seçilim, bir popülasyondaki bireylerin, çevre koşullarına daha iyi uyum sağlayan özelliklere sahip olmaları nedeniyle hayatta kalma ve üreme şanslarının artmasıdır. Bu durum, o özelliklerin sonraki nesillere daha fazla aktarılmasına ve popülasyonda yaygınlaşmasına yol açar.
- Durumun Doğal Seçilimle Açıklanması: Sıtmanın yaygın olduğu bölgelerde, orak hücreli anemi genini taşıyan heterozigot bireyler, sıtmaya yakalanma riskleri daha düşük olduğu için hayatta kalma ve üreme konusunda bir avantaja sahiptir. Bu avantaj, orak hücre geninin (çekinik alel) popülasyonda, hastalığa neden olmasına rağmen, belirli bir sıklıkta korunmasına ve hatta artmasına neden olur. Çünkü homozigot dominant bireyler sıtmaya yakalanırken, homozigot çekinik bireyler orak hücreli anemiden muzdariptir. Heterozigotlar ise her iki durumdan da korunmuş olur. Çevre (sıtma varlığı) bu genotipin seçilmesine neden olur.
- Diğer Seçeneklerin İncelenmesi:
- B) Yapay seçilim: İnsanların belirli özellikleri seçerek canlıları üretmesi veya geliştirmesidir (örneğin, tarım ürünleri, evcil hayvanlar). Soru içeriği insan müdahalesi içermediği için bu seçenek yanlıştır.
- C) Genetik sürüklenme: Özellikle küçük popülasyonlarda, şansa bağlı olarak gen frekanslarının değişmesidir. Burada bir avantajdan bahsedildiği için rastgele bir olaydan ziyade yönlü bir seçilim söz konusudur.
- D) Mutasyon: Genetik materyalde meydana gelen ani ve kalıcı değişikliklerdir. Orak hücre geninin kendisi bir mutasyon sonucu ortaya çıkmıştır, ancak bu genin popülasyonda neden korunduğunu veya yayıldığını açıklamaz. Mutasyon, yeni varyasyonların kaynağıdır, ancak seçilim mekanizması değildir.
Bu nedenle, heterozigot bireylerin sıtmaya karşı dirençli olması ve bu durumun genin popülasyonda korunmasını sağlaması, çevre koşullarının (sıtma) belirli bir genotipi (heterozigot) desteklemesiyle açıklanan bir doğal seçilim örneğidir.
Cevap A seçeneğidir.
