7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde şimdiki zaman ekiyle çekimlenmiş fiil, olumsuzluk eki aldığında anlam kaymasına uğramıştır?
A) Bu kitabı okuyor.Merhaba sevgili öğrenciler! Bu soruda, Türkçede şimdiki zaman ekinin (-yor) bazen farklı zaman anlamları taşıyabileceği, yani "anlam kayması" yaşayabileceği bir durumu arıyoruz. Gelin, bu durumu adım adım inceleyelim.
Türkçede "-yor" eki, genellikle eylemin konuşma anında gerçekleştiğini veya sürekli tekrarlandığını ifade eden bir şimdiki zaman ekidir. Örneğin, "Kitap okuyor." cümlesi, kişinin şu anda kitap okuduğunu belirtir.
Anlam kayması, bir zaman ekinin kendi asıl anlamı dışında başka bir zaman anlamında kullanılması durumudur. Şimdiki zaman eki (-yor) bazen gelecek zaman, geniş zaman veya geçmiş zaman anlamlarında kullanılabilir. Bizim aradığımız, olumsuzluk eki aldığında bu kaymanın belirginleştiği durumdur.
Bu cümlede "okuyor" fiili, eylemin şu anda gerçekleştiğini ifade eder. Olumsuz hali "Bu kitabı okumuyor." şeklindedir ve yine eylemin şu anda gerçekleşmediğini belirtir. Burada bir anlam kayması yoktur, fiil kendi asıl şimdiki zaman anlamında kullanılmıştır.
Bu cümlede "dönüyor" fiili, eylemin şu anda gerçekleştiğini veya yakın gelecekte gerçekleşeceğini (planlanmış bir eylem) ifade edebilir. Olumsuz hali "Eve dönmüyor." şeklindedir. Her iki durumda da fiil, kendi anlam çerçevesinde kalır ve belirgin bir anlam kayması yaşamaz.
Bu cümlede "anlamıyor" fiili, bir durumu veya yeteneği ifade eder. "Anlamak" fiili genellikle anlık bir eylemden ziyade bir durum fiilidir. Olumlu hali "Seni anlıyor." şeklindedir. Burada da fiil, kendi asıl şimdiki zaman anlamında (bir durumu ifade etme) kullanılmıştır, bir anlam kayması söz konusu değildir.
Bu cümleyi dikkatle inceleyelim. "Yarın" kelimesi, eylemin gelecekte gerçekleşeceğini gösteren bir zaman zarfıdır. Ancak fiilimiz "gelmiyor" (-yor ekiyle çekimlenmiş, şimdiki zaman). Normalde şimdiki zaman eki, eylemin şu anda gerçekleştiğini belirtir. Fakat "Yarın gelmiyor" dediğimizde, aslında "Yarın gelmeyecek." demek isteriz. Yani, şimdiki zaman eki (-yor), burada gelecek zaman anlamında kullanılmıştır. Bu durum, şimdiki zaman ekinin gelecek zaman anlamında kullanılmasına bir örnektir ve açıkça bir anlam kayması yaşanmıştır.
Bu nedenle, şimdiki zaman ekiyle çekimlenmiş fiilin olumsuzluk eki aldığında anlam kaymasına uğradığı cümle D seçeneğidir.
Cevap D seçeneğidir.
