TYT tarih çıkmış sorular Test 2

Haritada numaralandırılarak gösterilen yerlerden hangisi, Türkiye'nin en doğusundaki meridyen ile en batısındaki meridyen arasında 76 dakikalık yerel saat farkının oluşmasının temel nedenidir?

A) I
B) II
C) III
D) IV

Sevgili öğrenciler, bu soruyu çözebilmek için öncelikle meridyenlerin ne olduğunu ve yerel saat üzerindeki etkilerini iyi anlamamız gerekiyor.

• Meridyenler ve Yerel Saat: Dünya üzerinde kuzey kutbundan güney kutbuna uzanan hayali çizgilere meridyen denir. Her meridyenin kendine ait bir yerel saati vardır. Dünya kendi ekseni etrafında dönerken, her meridyen Güneş'in karşısından farklı zamanlarda geçer ve bu da yerel saat farklarını oluşturur.
• Meridyenler Arası Zaman Farkı: Dünya 24 saatte 360 derece döner. Bu da demektir ki, her 1 derecelik meridyen farkı 4 dakikalık yerel saat farkına neden olur. (360 derece / 24 saat = 15 derece/saat; 60 dakika / 15 derece = 4 dakika/derece).
• Türkiye'nin Coğrafi Konumu: Türkiye, yaklaşık olarak $26^\circ$ Doğu meridyeni ile $45^\circ$ Doğu meridyenleri arasında yer alır.
• Meridyen Farkının Hesaplanması: Türkiye'nin en doğusu ile en batısı arasındaki meridyen farkını bulmak için en doğudaki meridyen derecesinden en batıdaki meridyen derecesini çıkarırız: $45^\circ - 26^\circ = 19^\circ$. Yani Türkiye, doğu-batı yönünde $19^\circ$ meridyen genişliğindedir.
• Yerel Saat Farkının Hesaplanması: Bulduğumuz meridyen farkını 4 dakika ile çarparak toplam yerel saat farkını buluruz: $19^\circ \times 4 \text{ dakika/derece} = 76 \text{ dakika}$.
• Temel Neden: Görüldüğü gibi, Türkiye'nin en doğusu ile en batısı arasındaki 76 dakikalık yerel saat farkının temel nedeni, ülkenin doğu-batı yönündeki meridyenler arası farkın (boylam farkının) büyüklüğüdür. Haritada "III" numaralı yerin, bu meridyenler arası farkı veya Türkiye'nin doğu-batı yönündeki genişliğini temsil ettiği varsayılmaktadır. Bu coğrafi özellik, yerel saat farkının oluşmasının doğrudan sebebidir.

Cevap C seçeneğidir.