Dereceli silindirle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Sıvı hacimlerini ölçmek için kullanılır
B) Menisküs seviyesinden okuma yapılır
C) İçine konulan katıların hacmini direkt ölçebilir
D) Cam veya plastik malzemeden yapılabilir
Sevgili öğrenciler, bu soruda dereceli silindir (mezür) ile ilgili verilen ifadeleri değerlendirerek hangisinin yanlış olduğunu bulmamız isteniyor. Dereceli silindir, laboratuvarlarda sıvı hacimlerini ölçmek için kullanılan temel bir araçtır. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Sıvı hacimlerini ölçmek için kullanılır: Bu ifade doğrudur. Dereceli silindirler, belirli bir hassasiyetle sıvıların hacmini ölçmek için tasarlanmıştır. Üzerindeki dereceler (ölçekler) sayesinde sıvının hacmi okunur.
- B) Menisküs seviyesinden okuma yapılır: Bu ifade de doğrudur. Sıvılar, dereceli silindir gibi dar kaplarda yüzey gerilimi nedeniyle kavisli bir yüzey oluşturur. Bu kavisli yüzeye menisküs denir. Çoğu sıvı (örneğin su) için hacim okuması, menisküsün en alt noktasından, göz hizasında ve düz bir şekilde bakılarak yapılır. Cıva gibi bazı sıvılarda ise menisküs ters yönde kavislidir ve okuma en üst noktadan yapılır.
- C) İçine konulan katıların hacmini direkt ölçebilir: Bu ifade yanlıştır. Dereceli silindir, sıvı hacimlerini doğrudan ölçmek için tasarlanmıştır. Bir katının hacmini doğrudan, yani sadece katıyı içine koyarak ölçemez. Katıların hacmini dereceli silindir ile ölçmek için genellikle "sıvı yer değiştirme yöntemi" (Arşimet prensibi) kullanılır. Bu yöntemde, önce silindire belirli bir miktar sıvı konulur ve hacmi okunur. Ardından katı dikkatlice sıvıya bırakılır ve sıvı seviyesindeki yükselme (son hacim) okunur. Son hacimden ilk hacim çıkarılarak katının hacmi bulunur. Dolayısıyla, katıların hacmini direkt olarak ölçmez, dolaylı bir yöntemle ölçmeye yardımcı olur.
- D) Cam veya plastik malzemeden yapılabilir: Bu ifade doğrudur. Dereceli silindirler, kimyasal dayanıklılık ve hassasiyet için genellikle camdan yapılır. Ancak kırılmaya karşı daha dayanıklı ve daha güvenli olması istenen durumlarda (özellikle eğitim ortamlarında veya aşındırıcı olmayan maddelerle çalışırken) polipropilen gibi plastik malzemelerden de üretilebilirler.
Yukarıdaki açıklamalara göre, dereceli silindirin katıların hacmini doğrudan ölçtüğünü belirten C seçeneği yanlıştır.
Cevap C seçeneğidir.
