1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde şart (koşul) kipi eki (-se, -sa) yüklemde temel anlamıyla kullanılmıştır?
A) Keşke bu konuyu daha önce çalışsaydım.
B) Yarın hava güzel olursa pikniğe gideriz.
C) Sınavdan yüksek not alsaydın çok sevinirdim.
D) Sanki bütün soruları doğru cevaplamışsın.
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda, şart (koşul) kipi eki olan "-se, -sa"nın yüklemde temel anlamıyla kullanıldığı cümleyi bulmamız isteniyor. Şart kipinin temel anlamı, bir eylemin gerçekleşmesinin başka bir eylemin gerçekleşmesine bağlı olduğunu, yani bir koşul bildirdiğini ifade etmektir.
- Şart (Koşul) Kipi (-se, -sa) Nedir?
Şart kipi, bir eylemin veya durumun gerçekleşmesinin başka bir eyleme veya duruma bağlı olduğunu gösteren bir fiil çekim ekidir. Temel görevi "eğer ... olursa, o zaman ..." şeklinde bir koşul-sonuç ilişkisi kurmaktır. Ancak bazen dilek, istek, pişmanlık veya varsayım gibi farklı anlamlar da katabilir. Soru bizden temel anlamını bulmamızı istiyor.
- Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Keşke bu konuyu daha önce çalışsaydım.
Buradaki "çalışsaydım" fiilindeki "-saydım" eki, bir dilek veya pişmanlık anlamı katmıştır. "Keşke" kelimesi de bu anlamı pekiştirmektedir. Yani, burada şart kipinin temel koşul anlamı kullanılmamıştır.
- B) Yarın hava güzel olursa pikniğe gideriz.
Buradaki "olursa" fiilindeki "-sa" eki, "pikniğe gitme" eyleminin gerçekleşmesi için bir koşul (havanın güzel olması) belirtmektedir. "Eğer hava güzel olursa, pikniğe gideriz" şeklinde net bir koşul-sonuç ilişkisi vardır. Bu, şart kipinin temel ve asli görevidir.
- C) Sınavdan yüksek not alsaydın çok sevinirdim.
Buradaki "alsaydın" fiilindeki "-saydın" eki, gerçekleşmemiş bir koşulu veya geçmişe yönelik bir dileği ifade eder. "Eğer yüksek not alsaydın (ama almadın), çok sevinirdim" gibi bir anlam taşır. Temel koşul anlamından ziyade, gerçekleşmemiş bir duruma gönderme yapar ve bir tür varsayım veya pişmanlık içerir.
- D) Sanki bütün soruları doğru cevaplamışsın.
Bu cümlede yüklem olan "cevaplamışsın" fiilinde şart kipi eki (-se, -sa) bulunmamaktadır. "Sanki" kelimesi cümleye tahmin veya benzetme anlamı katmıştır. Bu nedenle bu seçenek doğru olamaz.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, şart kipinin temel koşul anlamıyla kullanıldığı cümlenin B seçeneği olduğu açıkça görülmektedir.
Cevap B seçeneğidir.
