Sevgili öğrenciler, bu soruyu doğru çözebilmek için öncelikle isim tamlamalarının özelliklerini ve türlerini çok iyi anlamamız gerekiyor. İsim tamlamaları, en az iki ismin bir araya gelerek yeni bir kavramı karşılamasıyla oluşur. Türkçede başlıca belirtili, belirtisiz ve zincirleme isim tamlamaları bulunur.
Şimdi sorudaki "bilgisayar masası" tamlamasını adım adım inceleyelim:
- Bu tamlamada "bilgisayar" kelimesi tamlayan, "masası" kelimesi ise tamlanandır.
- Tamlayan (bilgisayar) herhangi bir ek almamıştır.
- Tamlanan (masası) ise iyelik eki (-ı, -i, -u, -ü) almıştır. Bu ek, masanın bir bilgisayara ait olduğunu veya bilgisayar için olduğunu belirtir.
- Bu tür tamlamalara belirtisiz isim tamlaması denir. Belirtisiz isim tamlamaları, tamlanana sorulan "ne?" sorusuna cevap verir. (Örnek: Ne masası? Bilgisayar masası.)
- Bizden istenen, seçeneklerdeki hangi tamlamanın "bilgisayar masası" ile aynı kuruluş özelliğine sahip olduğunu bulmaktır, yani bir belirtisiz isim tamlaması aramaktayız.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyerek hangi tür tamlama olduklarını belirleyelim:
- A) Araba anahtarı: Bu tamlamada "araba" tamlayan, "anahtarı" tamlanandır. Tamlayan (araba) ek almamış, tamlanan (anahtarı) ise iyelik eki (-ı) almıştır. "Ne anahtarı?" sorusuna cevap verdiği için bu bir belirtisiz isim tamlamasıdır. Bu yapı, "bilgisayar masası" ile tamamen aynıdır.
- B) Kapının kolu: Bu tamlamada "kapının" tamlayan, "kolu" tamlanandır. Hem tamlayan (kapının) ilgi eki (-ın) almış hem de tamlanan (kolu) iyelik eki (-u) almıştır. Bu bir belirtili isim tamlamasıdır. "Bilgisayar masası" ile aynı özellikte değildir.
- C) Çocuğun oyuncağı: Bu tamlamada "çocuğun" tamlayan, "oyuncağı" tamlanandır. Hem tamlayan (çocuğun) ilgi eki (-un) almış hem de tamlanan (oyuncağı) iyelik eki (-ı) almıştır. Bu bir belirtili isim tamlamasıdır. "Bilgisayar masası" ile aynı özellikte değildir.
- D) Sınıfın penceresi: Bu tamlamada "sınıfın" tamlayan, "penceresi" tamlanandır. Hem tamlayan (sınıfın) ilgi eki (-ın) almış hem de tamlanan (penceresi) iyelik eki (-i) almıştır. Bu bir belirtili isim tamlamasıdır. "Bilgisayar masası" ile aynı özellikte değildir.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, sadece "Araba anahtarı" tamlamasının, "bilgisayar masası" tamlaması gibi belirtisiz isim tamlaması özelliği taşıdığını görüyoruz. Her iki tamlamada da tamlayan ek almamış, tamlanan ise iyelik eki almıştır.
Cevap A seçeneğidir.
