9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde belirtisiz isim tamlaması nesne görevinde kullanılmıştır?
A) Bahçe kapısını boyadık.
B) Kitap rafı devrildi.
C) Çocuk parkı yenilendi.
D) Yemek masası hazırdı.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, hem "belirtisiz isim tamlaması" kavramını hem de bu tamlamanın cümle içinde "nesne" görevinde kullanılmasını anlamamız gerekiyor. Adım adım ilerleyelim:
- Belirtisiz İsim Tamlaması Nedir?
- İki isimden oluşan bir kelime grubudur.
- İlk isim (tamlayan) ek almaz.
- İkinci isim (tamlanan) ise iyelik eki (-ı, -i, -u, -ü) alır.
- Örnek: "okul kapısı" (okul: tamlayan, kapısı: tamlanan)
- Nesne Nedir?
- Cümlede yüklemin bildirdiği işten etkilenen varlıktır.
- Yükleme sorulan "Neyi?" veya "Kimi?" sorularına cevap verir.
- Nesne, belirtili nesne (-i hali eki alır) veya belirtisiz nesne (ek almaz) olabilir. Bu soruda belirtisiz isim tamlamasının kendisi nesne görevinde aranıyor, yani tamlamanın tamamı -i hali eki alarak belirtili nesne veya ek almayarak belirtisiz nesne olabilir.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Bahçe kapısını boyadık.
- Öncelikle belirtisiz isim tamlamasını bulalım: "Bahçe kapısı". (Bahçe: ek almamış, kapısı: -ı iyelik eki almış.) Bu, bir belirtisiz isim tamlamasıdır.
- Şimdi bu tamlamanın görevini bulalım. Yüklem "boyadık" (biz boyadık).
- Yükleme "Neyi boyadık?" diye sorduğumuzda cevabı "Bahçe kapısını" olur.
- Buradaki "bahçe kapısını" ifadesi, -nı eki alarak belirtili nesne görevinde kullanılmıştır. Dolayısıyla, belirtisiz isim tamlaması nesne görevindedir.
- B) Kitap rafı devrildi.
- Belirtisiz isim tamlaması: "Kitap rafı". (Kitap: ek almamış, rafı: -ı iyelik eki almış.)
- Yüklem "devrildi".
- Yükleme "Ne devrildi?" diye sorduğumuzda cevabı "Kitap rafı" olur.
- Burada "kitap rafı" özne görevindedir. Nesne değildir.
- C) Çocuk parkı yenilendi.
- Belirtisiz isim tamlaması: "Çocuk parkı". (Çocuk: ek almamış, parkı: -ı iyelik eki almış.)
- Yüklem "yenilendi".
- Yükleme "Ne yenilendi?" diye sorduğumuzda cevabı "Çocuk parkı" olur.
- Burada "çocuk parkı" özne görevindedir. Nesne değildir.
- D) Yemek masası hazırdı.
- Belirtisiz isim tamlaması: "Yemek masası". (Yemek: ek almamış, masası: -ı iyelik eki almış.)
- Yüklem "hazırdı". (Hazır bir sıfattır ve burada ek fiil alarak yüklem olmuştur.)
- Yükleme "Ne hazırdı?" diye sorduğumuzda cevabı "Yemek masası" olur.
- Burada "yemek masası" özne görevindedir. Nesne değildir, çünkü cümlede bir eylem (fiil) yoktur ve dolayısıyla bir işten etkilenen nesne de yoktur.
Gördüğümüz gibi, sadece A seçeneğinde belirtisiz isim tamlaması olan "bahçe kapısı", -nı eki alarak "nesne" görevinde kullanılmıştır.
Cevap A seçeneğidir.
