Yerin iç yapısını araştırmak için kullanılan sismik dalgaların davranışı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) P dalgaları katı, sıvı ve gaz ortamlarda yayılabilir
B) S dalgaları sadece katı ortamlarda yayılabilir
C) Dalga hızları ortamın yoğunluğu arttıkça azalır
D) Dalgalar farklı yoğunluktaki katmanların sınırlarında kırılır
Yerin iç yapısını anlamak için sismik dalgaların davranışını bilmek çok önemlidir. Bu dalgalar, depremler veya yapay patlamalar sonucu oluşur ve farklı ortamlarda farklı şekillerde ilerler. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) P dalgaları katı, sıvı ve gaz ortamlarda yayılabilir: P dalgaları (Birincil dalgalar), sıkışma ve genleşme şeklinde ilerleyen boyuna dalgalardır. Bu özellikleri sayesinde, ortamın moleküllerini ileri geri hareket ettirerek enerji taşırlar. Katı, sıvı ve gaz halindeki tüm ortamlarda yayılabilirler. Bu ifade doğrudur.
- B) S dalgaları sadece katı ortamlarda yayılabilir: S dalgaları (İkincil dalgalar), ortamı dalganın hareket yönüne dik olarak sallayan enine dalgalardır. Bu dalgaların yayılabilmesi için ortamın "rijitliğe" (şekil değiştirmeye karşı dirence) sahip olması gerekir. Sıvılar ve gazlar rijitliğe sahip olmadıkları için S dalgaları bu ortamlarda yayılamaz. Bu ifade doğrudur.
- C) Dalga hızları ortamın yoğunluğu arttıkça azalır: Sismik dalgaların hızı, ortamın yoğunluğu, rijitliği (katılığı) ve sıkıştırılabilirliği gibi özelliklerine bağlıdır. Genel olarak, bir ortamın yoğunluğu ve rijitliği arttıkça, sismik dalgaların (hem P hem de S dalgalarının) hızı da artar. Örneğin, yerin derinliklerine indikçe yoğunluk artar ve bu da dalga hızlarının artmasına neden olur (çekirdek-manto sınırı gibi bazı özel durumlar hariç). Dolayısıyla, "dalga hızları ortamın yoğunluğu arttıkça azalır" ifadesi yanlıştır. Tam tersi geçerlidir.
- D) Dalgalar farklı yoğunluktaki katmanların sınırlarında kırılır: Sismik dalgalar, farklı yoğunluk ve elastik özelliklere sahip katmanlar arasındaki sınırlara ulaştıklarında, hızları ve yönleri değişir. Bu olaya "kırılma" (refraksiyon) denir. Ayrıca bir kısmı geri yansıyabilir (yansıma). Bu kırılma ve yansıma olayları sayesinde yerin iç yapısındaki katmanları ve sınırlarını tespit edebiliriz. Bu ifade doğrudur.
Yukarıdaki açıklamalara göre, yanlış olan ifade C seçeneğidir.
Cevap C seçeneğidir.
