2. sınıf Türkçe ders notları Test 2

1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "de/da" bağlacı yanlış yazılmıştır?

A) Sinemaya gitmek de istiyorum.
B) O kitabı ben de okudum.
C) Akşamki toplantıda bizde olacağız.
D) Bu soruyu Ayşe de çözebilir.

Türkçede "de/da" ekinin yazımı, dil bilgisi kuralları açısından oldukça önemlidir ve sıkça karıştırılan konulardan biridir. "De/da" iki farklı şekilde karşımıza çıkar: ya bir bağlaç olarak ayrı yazılır ya da bir bulunma hâli eki olarak kelimeye bitişik yazılır.

• Bağlaç olan "de/da": Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamında bozulma olmaz, sadece daralma veya vurgu değişikliği olur. Her zaman ayrı yazılır ve "te/ta" şekline dönüşmez. Genellikle "dahi, bile" anlamı katar.
• Ek olan "-de/-da": İsmin bulunma hâli ekidir. Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulur veya anlamsız hale gelir. Kelimeye bitişik yazılır ve ünsüz benzeşmesine uğrayarak "-te/-ta" şekline dönüşebilir (örneğin "okulda", "sınıfta").

Şimdi seçenekleri bu kurallar çerçevesinde adım adım inceleyelim:

• A) Sinemaya gitmek de istiyorum.

  Buradaki "de", bağlaçtır. Cümleden çıkardığımızda "Sinemaya gitmek istiyorum." cümlesi anlamlı kalır, sadece "ayrıca" veya "ben de" gibi bir vurgu eksilir. Ayrı yazılması doğrudur.

• B) O kitabı ben de okudum.

  Buradaki "de", bağlaçtır. Cümleden çıkardığımızda "O kitabı ben okudum." cümlesi anlamlı kalır, sadece "başkaları okudu, ben de okudum" anlamındaki vurgu eksilir. Ayrı yazılması doğrudur.

• C) Akşamki toplantıda bizde olacağız.

  Bu cümlede "bizde" kelimesi, "bizim evimizde" veya "bizim yanımızda" anlamında bir yer bildirmektedir. Yani, ismin bulunma hâli eki olan "-de" kullanılmıştır. Bulunma hâli eki olan "-de/-da" her zaman kelimeye bitişik yazılır. Bu nedenle "bizde" kelimesinin bitişik yazılması gerekirken, bağlaç gibi ayrı yazılmıştır. Cümleden "de"yi çıkardığımızda "Akşamki toplantıda biz olacağız." cümlesi anlamsız hale gelir, çünkü "bizde" kelimesi bir bütün olarak "bizim evimizde" anlamını taşır. Doğru yazımı "Akşamki toplantıda bizde olacağız." şeklinde olmalıydı. Bu seçenekteki yazım yanlıştır.

• D) Bu soruyu Ayşe de çözebilir.

  Buradaki "de", bağlaçtır. Cümleden çıkardığımızda "Bu soruyu Ayşe çözebilir." cümlesi anlamlı kalır, sadece "başkaları çözebilir, Ayşe de çözebilir" anlamındaki vurgu eksilir. Ayrı yazılması doğrudur.

Yukarıdaki açıklamalara göre, "de/da" bağlacının yanlış yazıldığı cümle C seçeneğidir.

Cevap C seçeneğidir.