Mendel'in bezelyelerle yaptığı çaprazlamalarda, saf ırk sarı tohumlu bezelye ile saf ırk yeşil tohumlu bezelye çaprazlandığında F1 dölünün tamamı sarı tohumlu olmuştur.
Bu durum aşağıdaki Mendel yasalarından hangisine örnektir?
Sevgili öğrenciler, bu soruyu adım adım inceleyerek Mendel'in temel kalıtım prensiplerinden hangisine örnek olduğunu bulalım.
Mendel'in yaptığı çaprazlamada, saf ırk sarı tohumlu bezelye ile saf ırk yeşil tohumlu bezelye bir araya getirilmiş. Sonuç olarak, oluşan F1 dölünün (ilk kuşak) tamamı sarı tohumlu olmuştur. Bu durum, hangi kalıtım yasasını gösterir?
"Saf ırk" ifadesi, genotipin homozigot olduğunu (yani aynı iki aleli taşıdığını) belirtir. Saf ırk sarı tohumlu bezelye için $SS$, saf ırk yeşil tohumlu bezelye için $ss$ genotipini kullanabiliriz (burada 'S' sarı tohum alelini, 's' ise yeşil tohum alelini temsil etsin).
Çaprazlama: $SS$ (sarı) $\times$ $ss$ (yeşil).
F1 dölü: Bu çaprazlamadan oluşan tüm bireylerin genotipi $Ss$ olacaktır.
F1 dölünün "tamamı sarı tohumlu" olması, $Ss$ genotipine sahip bireylerin fenotipinin (dış görünüşünün) sarı olduğu anlamına gelir. Bu da, sarı tohum alelinin (S) yeşil tohum aleli (s) üzerindeki etkisini açıkça gösterir.
A) Bağımsız dağılım yasası: Bu yasa, iki veya daha fazla farklı karakterin (örneğin, tohum rengi ve tohum şekli gibi) kalıtımını inceler ve bu karakterlere ait alellerin gamet oluşumu sırasında birbirinden bağımsız olarak dağıldığını söyler. Sorumuzda sadece tek bir karakter (tohum rengi) ele alındığı için bu yasa uygun değildir.
B) Ayrılma yasası: Bu yasa, her bir karakter için bir bireyin iki alelinin (biri anneden, diğeri babadan gelen) gamet oluşumu sırasında birbirinden ayrıldığını ve her gametin bu alellerden sadece birini taşıdığını belirtir. Bu yasa, F1 dölünün F2 dölünü oluştururken alellerin nasıl ayrıldığını açıklar ancak F1 dölünün neden sadece sarı olduğunu doğrudan açıklamaz.
C) Baskınlık yasası: Bu yasa, heterozigot durumda (yani farklı iki alelin bir arada bulunduğu $Ss$ gibi) alellerden birinin (baskın alel) diğer alelin (çekinik alel) fenotipik etkisini tamamen maskelediğini (örterek görünmesini engellediğini) ifade eder. Sorumuzdaki F1 dölünün tamamının sarı tohumlu olması, sarı tohum alelinin (S) yeşil tohum aleli (s) üzerinde baskın olduğunu ve yeşil rengin etkisini gizlediğini gösterir. Bu durum, baskınlık yasasının doğrudan bir örneğidir.
D) Eş baskınlık yasası: Bu durum, heterozigot bireyde her iki alelin de fenotipte tam ve ayrı ayrı ifade edildiği anlamına gelir (örneğin, insanlarda AB kan grubu). Sorumuzda sadece sarı fenotip gözlendiği için eş baskınlık söz konusu değildir.
Saf ırk sarı tohumlu ve saf ırk yeşil tohumlu bezelyelerin çaprazlanması sonucunda F1 dölünün tamamının sarı tohumlu olması, sarı tohum alelinin yeşil tohum aleli üzerinde baskın olduğunu ve çekinik alelin fenotipte kendini gösteremediğini kanıtlar. Bu durum, Mendel'in Baskınlık Yasası'nın temel bir örneğidir.
Cevap C seçeneğidir.
