5. I. Varlık veya kavram adı olan köklerdir
II. İş, oluş, hareket bildiren köklerdir
III. "-mek, -mak" mastar eki alabilirler
IV. Çoğul eki alabilirler
Yukarıdaki özelliklerden hangileri isim kökleri için doğrudur?
A) I ve II
B) I ve IV
C) II ve III
D) III ve IV
Bu soruda, Türkçe'deki kelime köklerinin önemli bir türü olan isim köklerinin özelliklerini doğru bir şekilde belirlememiz isteniyor. Kelime köklerini doğru anlamak, kelimelerin anlamlarını ve yapılarını kavramak için çok önemlidir. Şimdi her bir maddeyi tek tek inceleyelim:
- I. Varlık veya kavram adı olan köklerdir: Bu ifade, isim köklerinin temel tanımıdır. İsimler, canlı veya cansız varlıkları, soyut veya somut kavramları adlandıran kelimelerdir. Örneğin, "ev", "kitap", "sevgi", "masa" gibi kelimelerin kökleri birer varlık veya kavramı ifade eder. Bu kökler, üzerine ekler alarak yeni kelimeler türetse bile, temel anlamları bir varlık veya kavramı adlandırmaktır. Dolayısıyla bu özellik, isim kökleri için doğrudur.
- II. İş, oluş, hareket bildiren köklerdir: Bu ifade, fiil (eylem) köklerinin tanımıdır. Fiiller, bir işi, oluşu veya hareketi bildirir. Örneğin, "oku-", "gel-", "yap-" gibi kökler fiil kökleridir. İsim kökleri ise bir eylem değil, bir varlık veya kavramı adlandırır. Dolayısıyla bu özellik, isim kökleri için yanlıştır.
- III. "-mek, -mak" mastar eki alabilirler: "-mek, -mak" ekleri, fiil köklerine gelerek onları mastar haline getiren (isim-fiil yapan) eklerdir. Örneğin, "oku-mak", "gel-mek", "yap-mak" diyebiliriz. Ancak isim köklerine bu ekleri getiremeyiz (örneğin, "ev-mek", "kitap-mak" anlamsızdır ve dilimizde böyle bir kullanım yoktur). Dolayısıyla bu özellik, isim kökleri için yanlıştır.
- IV. Çoğul eki alabilirler: Çoğul ekleri (-ler, -lar), isimlere gelerek birden fazla varlığı veya kavramı ifade etmelerini sağlar. Örneğin, "ev-ler", "kitap-lar", "masa-lar" diyebiliriz. İsim kökleri, bu ekleri alarak çoğul hale gelebilirler. Dolayısıyla bu özellik, isim kökleri için doğrudur.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, isim kökleri için doğru olan özelliklerin I. ve IV. maddeler olduğunu görüyoruz. Bu maddeleri içeren seçenek ise B seçeneğidir.
Cevap B seçeneğidir.
