1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde özneden sonra virgüllerin kullanıldığı bir listede, noktalı virgül doğru şekilde kullanılmıştır?
A) Kitap okumayı, film izlemeyi, yürüyüş yapmayı; çok severim.
B) Elma, armut, muz; meyve reyonunda satılıyordu.
C) Ahmet, Mehmet, Ayşe; sınava hazırlanıyorlar.
D) Ödevimi, projemi, sunumumu; bu hafta bitirmeliyim.
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda, noktalı virgülün cümle içindeki listelerde doğru kullanımını anlamaya çalışacağız. Noktalı virgül, Türkçede virgülün yetersiz kaldığı veya anlam karışıklığını önlemek istediğimiz durumlarda kullanılan önemli bir noktalama işaretidir. Özellikle liste içinde virgüllerle ayrılmış öğeler olduğunda veya farklı türdeki öğeleri ayırmak gerektiğinde devreye girer.
- Noktalı Virgülün Temel Görevleri:
- Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları (grupları) birbirinden ayırmak için kullanılır.
- Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için kullanılır.
- Özneden sonra virgül kullanılmışsa, yüklemden uzak düşmüş özneyi belirtmek için kullanılır.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- B) Elma, armut, muz; meyve reyonunda satılıyordu.
- Bu cümlede "Elma, armut, muz" cümlenin öznesidir. Özne konumundaki birden fazla kelime virgülle ayrılır. Ancak özneyi yüklemden ayırmak için noktalı virgül kullanılmaz. Bu durumda virgül (Elma, armut, muz, meyve reyonunda satılıyordu.) veya hiçbir noktalama işareti (Elma, armut, muz meyve reyonunda satılıyordu.) kullanılabilir. Noktalı virgül kullanımı yanlıştır.
- C) Ahmet, Mehmet, Ayşe; sınava hazırlanıyorlar.
- Bu cümlede de "Ahmet, Mehmet, Ayşe" cümlenin öznesidir. B seçeneğinde olduğu gibi, özneyi yüklemden ayırmak için noktalı virgül kullanılmaz. Virgül yeterlidir (Ahmet, Mehmet, Ayşe, sınava hazırlanıyorlar.). Noktalı virgül kullanımı yanlıştır.
- A) Kitap okumayı, film izlemeyi, yürüyüş yapmayı; çok severim.
- Bu cümlede "Kitap okumayı, film izlemeyi, yürüyüş yapmayı" birbiriyle ilgili, aynı türden (nesne görevinde) bir eylemler listesidir ve virgüllerle ayrılmıştır. Noktalı virgül, bu listeyi cümlenin geri kalanından ("çok severim") ayırarak, listedeki öğeleri bir bütün olarak gruplandırır ve bu bütünün "çok sevildiğini" vurgular. Bu kullanım, listedeki öğeleri daha güçlü bir şekilde ayırmak ve anlam karışıklığını önlemek için doğrudur. Noktalı virgül, bu listedeki öğeleri bir "takım" olarak ele alır ve onları cümlenin devamından ayırır.
- D) Ödevimi, projemi, sunumumu; bu hafta bitirmeliyim.
- Bu cümlede de "Ödevimi, projemi, sunumumu" nesne görevinde bir listeyi oluşturur ve virgüllerle ayrılmıştır. Noktalı virgül, bu listeyi cümlenin geri kalanından ("bu hafta bitirmeliyim") ayırır. Tıpkı A seçeneğinde olduğu gibi, bu kullanım da listedeki öğeleri gruplandırarak cümlenin devamından ayırmak için yapılabilir ve dil bilgisi açısından yanlış değildir. Ancak, A seçeneğindeki "çok severim" ifadesi, listedeki eylemlerin tamamına yönelik güçlü bir duygu belirtirken, D seçeneğindeki "bu hafta bitirmeliyim" ifadesi daha çok bir zaman kısıtlaması ve zorunluluk bildirir. Genellikle, noktalı virgülün listeden sonra kullanılması, listenin bir bütün olarak ele alındığı ve ardından gelen ifadenin bu bütünü nitelendirdiği durumlarda daha belirgin bir işlev görür. A seçeneğinde noktalı virgül, bu listeyi bir bütün olarak ele alıp "çok severim" ifadesine bağlamakta daha güçlü bir rol oynar. D seçeneğinde ise virgül de yeterli olabilirdi ve noktalı virgülün kullanımı A seçeneğindeki kadar "gerekli" veya "vurgulu" olmayabilir. Bu tür sorularda en doğru ve tipik kullanımı bulmak önemlidir.
Sonuç olarak, B ve C seçeneklerindeki noktalı virgül kullanımı kesinlikle yanlıştır çünkü özneyi yüklemden ayırmaktadır. A ve D seçenekleri arasında ise, A seçeneğindeki noktalı virgül kullanımı, virgüllerle ayrılmış bir nesne listesini bir bütün olarak ele alıp cümlenin devamından ayırma ve bu bütüne yönelik güçlü bir ifadeyi vurgulama açısından daha tipik ve doğru bir örnektir.
Cevap A seçeneğidir.
